قارچ ثناء

تعريف قارچ : قارچ موجود زنده‌اي است كه سلولهاي آن تك هسته‌اي بوده فاقد كلروفيل ( سبزينه ) واز طريق ريسه يا همان اسپر تكثير پيدا مي‌كند.

اسپر يا هاك ويا همان ريسه ذره بسيار ريزي است كه حالت بيضي يا گرد داشته ‌وقطر آن از چند هزارم ميليمترتجاوز نمي‌كند و آن را مي‌توان بذر قارچ به حساب آورد . يك قارچ كامل در طول دوره زندگي خود چندين ميليارد هاك توليد مي‌كند.

فواید پرورش قارچ خوراکی

قارچ خوراكي يكي ديگر از نعمتهاي بيشماري است كـه خداوند متعال براي ما عطا فرموده و مي‏توان گفت كه از بدو خلقت بشر تا به امروز با او بوده و در طبيعت بصورت وحشي و خودرو در مناطق مختلف كره زمين از كوهستانهاي سر به فلك كشيده و برفگير گرفته تا جنگلهاي سرسبز و انبوه و مزارع ومراتع و غارها در تمام فصول سال رشد مي‏كند. خوشبختانه امروزه در جوار ساير رشته‏هاي علمي، پرورش انواع قارچهاي خوراكي با توجه به ارزش غذايي و دارويي كه دارد از اهميت بسزايي در دنيا برخوردار گرديده و پيشرفتهاي علمي و عملي قابل توجه وچشمگيري داشته است و در جوار اين پيشرفتها مي‏توان اين اطمينان خاطر را داشت كه حتماً قابل مصرف بوده و بر خلاف قارچهايي كه بصورت طبيعي رشد مي‏كنند و از طبيعت توسط افراد جمــع آوري مي‏شوند در دل انسان شك و ترديدي ايجاد نمي‏كندكـه آيا سمي است يا خير. و چه بسا خانواده‏هاي كه در اثر عدم شناخت و مصرف ناآگاهانه قارچهاي خودرو به كام مرگ كشيده شده‏اند. با توجه به اينكه قارچ از بقاياي مواد گياهي از قبيل كاه و كلش، برگ و بقاياي محصولات جنگلي و صنعتي سلولز داري تغذيه مي‏كند وسالانه بیش از 3500 میلیون تن ضایعات کشاورزی از قبیل ضایعات پنبه ، کنجد ، زیتون ، غلات ، حبوبات ، نیشکر ، .... در سطح جهان تولید می‏شود که عمدتا در مزارع ویا در مراکز فرایند سوزانیده ویا پراکنده وبصورت غیر مفید باقمانده وضمن اینکه باعث از بین رفتن غیر مفید آنها می‏شود از طرفی باعث آلودگی محیط زیست نیز می‏گردد و استفاده از آنها شاید قبلا برای بشر هیچگونه ارزشي نداشته ولي حالا مي‏توان با آموزش صحیح اصول تولید وپرورش قارچ وعرضه ی بذور ( اسپان ) با محصول دهی بالا از آنها در جهت پرورش اين نعمت خـدادادي و با ارزش استفاده كرد چرا كه سرشار از پروتئين - ويتامينها - موادمعدني و از مجموع 20 نوع اسيدهاي آمينه سازنده پروتئین های بدن 18 نمونه آن در قارچ موجود است و دارای 14 نوع اسید چرب وفیبر مي‏باشدو به همین دلیل جایگزین مناسبی برای گوشت خواهد بودكه ضمن تهيه غذاي لذيذ - مقوي و ارزان قيمت مي‏توان خيلي از امراض و بيماريهايي را كه در اثر كمبودهاي غذاي مبتلا مي‏شويم را مداوا نمود.

در حال حاضر پرورش قارچهای خوارکی به یکی از سودمندترین بخشهای اقتصادی در بیشتر کشورهای پیشرفته ودر حال توسعه تبدیل شده است ودر کشور ما نیز میتوان با برنامه ریزی صحیح در جهت اشتغال زائی هزاران جوان جویای کار باشد.

تاريخچه كشت و استفاده از قارچهاي خوراكي در ايران و جهان

با توجه به اسناد ومداركي كه در دسترس است تاريخ مصرف قارچهاي خوراكي به عنوان غذا و دارو ‏به‏ زماني بسيار دور برمي‏گردد بطوري كه حتي انسانهاي نخستين از خواص ويژه قارچها اطلاع داشتند و گاهي به عنوان يك ماده توهم‏زا در فالگيريها از آن استفاده مي‏نمودند، مردم كشورهاي شرقي اولين كساني بودند كه به استفاده از قارچ دست زده بطوري كه نوعي قارچ بنام اوريكولاريا براي اولين بار در حدود 600 سال قبل از ميلاد و نوعي ديگر بنام فلامولينا و لوتيپس در چين كشت ‏مي‏شده‏اند و همچنين نوعي ديگر از قارچهاي آسياي شرقي بنام Lentinu edodes وvolvariella در حدود 2000 سال قبل در چين و ژاپن مورد استفاده قرار مي‏گرفتند و تكنولوژي كشت اين قارچها جزو هنرهاي خيلي قديمي و محرمانه اين سرزمينها بوده است. وهمچنين ذكر شده كه دو قرن قبل از تولد حضرت عيسي مسيح (ع)يك پزشك يوناني‏به‏نام نيكاندر Nicandre قارچ را در بستري از‏ كود حيواني وخاكستر كه شاخه وبرگ درخت انجير روي آن را پوشانده بود پرورش داد.

در اوائل قرن 16 يكي از پزشكان گياه داروئي در كشور اطريش براي اولين بار مبادرت به شناسائي قارچهاي اطراف شهر وين نمود. وهمچنين در همان قرن پرورش و استفاده از قارچ در كشور ايتاليا آغاز و با اختراع ميكروسكوپ در قرن 17 فعاليت شناسائي قارچها بيشتر و بيشتر شد و پرورش قارچ در گلخانه و سالنهاي پرورش براي اولين بار در حدود سالهاي 1754 در كشور سوئد ابداع شد واز سال 1779 توليد و پرورش قارچ در انگلستان آغاز وبه برخي ديگر از كشورهاي اروپايي توسعه يافت ودر سال 1809 شخصي بنام لينك ساختمان بازيديوم و بازيديوسپور را در بازيديوميستها مشاهده نمود واصطلاح بازيديوم و سيستيديوم را شخصي بنام لويل در سال 1837 اشاعه داد ودر سال 1884 دو نفر فرانسوي بنامهاي آقايان كنـستاتيـن (Constantin ) وماتروشو(Matruehot) عضو انيستيتو پاستور بودند براي اولين بار از روش پاستوريزاسيون ،اسپور قارچ را وادار به جوانه زدن كرده وبذر قارچ را در شرايط استريل ابداع نمودند ودر اوائل قرن 19 كشت سنتي قارچ در غارهاي طبيعي در كشور فرانسه آغاز شد ودر اوائل نيمه دوم قرن نوزده از اروپا به آمريكا انتقال ودر سال 1890 مزرعه داران در پنسيلوانياي آمريكا مبادرت به پرورش قارچ نمودند ودر سال 1921 در كشور هندوستان براي اولين بار فردي بنام بوس موفق به كشت دو نوع قارچ از جنس آگاريكوس (دكمه‌اي) بر روي كود حيواني شد.

سيندن Sinden در سال 1932 تهيه بذر قارچ بر روي غلات را ابداع و لامبرت Lambert از آمريكا اساس تكنولوژي مدرن پرورش قارچ را بنيان نهاد و از سال 1970 در كشور مجارستان پرورش نوعي قارچ بنام پلوروت بر روي كنده درختان انجام مي‏گرفته است.

در ايران براي اولين بار در سال 1335 كشت قارچ دكمه‏اي توسط فردي بنام احيايي در قسمت شمال تهران شروع شد و پس از مدتي در سالهاي 1348 الي 1357 واحدهاي كشت و توليد قارچ در تهران - كرج و شهر ري افتتاح و فعاليت خود را آغاز نمودند و در اواخر سالهاي 1356 توليد بذر قارچ دكمه‏اي توسط آقاي پيرايش شروع شد و كشت قارچ صدفي نيز براي اولين بار در سال 1365 توسط آقاي مصطفوي كارشناس سازمان كشاورزي در منطقه اوين تهران شروع شد

و در سال 1376 ناصر وکیلی بعد از شش سال تلاش علمي وعملي اولين محصول بذر قارچ تولیدی خودكه شامل بذر قارچهاي صدفي و دكمه‏اي بود را به همراه دستورالعمل پرورش ‏آن در منزل، در اختيار دانشجويان و پرسنل كادر دانشگاه ارومیه كه در كلاسهاي آموزشي‏ پرورش قارچ شركت كرده بودند قرار داده وفعاليت توليدي خود را در سطح استان آذربايجان غربي آغاز نمود.

در حال حاضر در سطح استان آذربايجان غربي دو شركت عمده توليد قارچ صدفي ودكمه‏اي بنام قارچ شيوا كه در محور اروميه به سلماس در روستاي جبل كندي وشركت قارچ گوهستان كه در محور اروميه به مهاباد قرار دارد وعلاوه براين دو واحد بزرگ تعداد 8 واحد توليد قارچ كوچگ نيز در سطح استان فعاليت دارند.

تولید قارچ در 85 کشور تولید کننده از مرز 000/000/4 تن در سال فراتر رفته است و ایران یکی از این 85 کشور تولید کننده قارچ خوراکی در جهان است که با تولید 7500 تن در سال در جایگاه 24 قرار دارد که با افزایش اطلاعات علمی واستفاده از بذور مرغوب واستفاده از افراد متخصص و اهل فن ، می‏توان راندمان تولید را با همین امکانات موجود بالا برد .

طبق آمار ارائه شده از طرف سازمان خواربار جهانیFAOحاکی از آن است که با توسعه اقتصادی رژیم غذائی تغییر کرده ومصرف روز افزون قارچ افزایش یافته بطوری که مصرف سرانه قارچ خوراکی و میزان تولید آن در چند کشور جهان به شرح ذیل می‏باشد .

ردیف	نام کشور تولید کننده	میزان تولید قارچ در سال برحسب تن	میزان مصرف سرانه برحسب gr
1	چین	1250000
2	ژاپن	67000
3	انکلستان	67000
4	امریکا	390000	1470
5	هلند	280000	2000
6	اسپانیا	80000
7	کانادا	77000
8	فرانسه	150000	2830
9	لهستان	90000
10	ایتالیا	70000
11	آلمان	60000	2980
12	ایران	7500	130

جنبه های اقتصادی پرورش قارچ خوراکی

با ازدیاد روز افزون جمعیت، محصولات کشاورزی جوابگوی تغذیه بشر نخواهد بود وانسان با استفاده از روشهای جدید وبکارگیری فن آوری قادر به تامین مواد غذائی خود خواهد بود که کشت های گلخانه‏ای از جمله تمهیدات انسان در جهت تولید غذای بیشتر وبهره‏گیری بهینه از منابع می‏باشد . یک واحد تولید قارچ خوراکی که خود یک مزرعه‏ای است کنترل شده و برخلاف مزرعه‏ی سایر محصولات تابع شرایط محیط نبوده ودر تمام فصول سال در حال تولید وبهره‏برداری است و به همین علت که کشت قارچ خوراکی درفضای بسته‏وکنترل شده ، تولید بدون وقفه ودر تمام طول سال صورت می‏گیرد که این مسئله در راندمان تولید بسیار موثر است. کشت محصولات کشاورزی در هر زمینی میسر نیست ونوع خاک وخواص فیزیکی وشیمیائی خاک برای هر گیاهی فاکتور تعیین کننده است در صورتی که برای احداث یک واحد پرورش قارچ خوراکی از هر زمینی یا هر نوع خاکی و در هر شرایط آب وهوائی می‏توان استفاده کرد . در یک هکتار زمین اگر اقدام به کشت غلاتی مانند گندم شود سالانه محصولی معادل 5 الی 7 تن خواهد داد در صورتی که از یک هکتار بستر قارچ 10 تن محصول قابل برداشت است واز نظر ارزش اقتصادی قیمت هر کیلوگرم گندم در بازار بین 2000 الی 2500 ریال است در حالی که قیمت یک کیلو قارچ 18000 الی 22000 ریال می‏باشد که قابل مقایسه نمی‏باشد .

با توجه به شرایط اقلیمی کشورما در منطقهی خشک ونیمه خشک قرار گرفته است و میزان بارندگی سالیانه کم است استفاده‏ی بهینه از منابع محدود آب بسیار حائز اهمیت است ، مقدار مصرف آب نیز می‏تواند یکی از شاخصهای مقایسهای با دیگر محصولات کشاورزی در نظر گرفت .

کشت وپرورش قارچهای خوراکی نه تنها ارزبر نیست بلکه بسیار نیز می‏تواند ارز آور باشد ، البته اشاره به این نکته کاملا ضروری است که پرورش قارچهای خوراکی در مقایسه با دیگر محصولات کشاورزی و باغی بسیار متفاوت بوده واحتیاج به دانش فنی ،تخصص و مهارت زیاددارد ،همچنین سرمایه گذاری در این بخش تولیدی در مقایسه با دیگر محصولات غذائی بسیار بالا است در نتیجه سرمایه گذاری بدون پشتوانه علمی ودانش فنی نه تنها به نتیجه مطلوب نمی‏رسد بلکه باعث اتلاف سرمایه نیز می‏گردد.

تعريف قارچكار : كسي است كه از عهده تشخيص قارچ و انواع آن و كنترل و پيشگيري از آفات وبيماريهاي قارچ خوراكي برآيد.

گروه بندی قارچها از لحاظ

1) خوراکی: 1 دکمه‏ای Agaricus

2 صدفی Pleurotus

3 دنبلان Trefezia, Tuber

4 - ژله‏ای Auricularia

۵- اسفنجی Morchella

2) سمی : 2-1 مسمومیت حاد

Amanita

2-2 مسمومیت مزمن

3) خاصیت داروئی :

3-1 قارچ صدف درخت یا P. ostreatus

3-2 قارچ طلائی یا P. citrinpileatus

3-3 قارچ شی تاکه یا قارچ جنگل Lentinula edodes

3-4 قارچ گوش چوب Auricularia polytricha

4-4 قارچ مرغ چوب یا Grifola frondosa

4 -5 قارچ سر میمون یا Hericium erinaceus

4) عامل بیماریزا در :

4 -1 گیاهی Puccinia graminis

4-2 انسانی Candida albicans

4-3حیوانی(جانوری) Pythium insidiosum

5) نحوه زندگی :

5-1 انگلی Blumeria graminis

5-2 ساپروفیتی Chaetomium globosum

5-3 همزیستی میکوریزیGlomus fasciculatus

5-4 شکارگری Dactylella oviparasitica ،

5-5 اندوفیت spp. Acremonium

(( چرخه زندگي قارچها ))

بازيديوميسيتها

اين گروه قارچها شامل سياهكها ، زنگها ، قارچهاي كلاهكدار ، قارچهاي توپ پفكي … هستندكه ازاين ميان قارچهاي كلاهكدار موضوع بحث ماست . اهميت قارچهاي كلاهكدار از جهت بيماريهائي است كه در پاي درختان جنگلي ودرختان ميوه ايجاد مي‏كنند. همانطوري كه دانه‏هاي گياهي از طريق توليد مثل جنسي حاصل مي‏گردند ، قارچها توسط هاك جدا شده از لاملهاي (تيغه‏هاي) زير كلاهك ، تكثير پيدا مي‏كنند،مهمترين قارچهاي خوراكي از راســته آگاريكال و پلي پورال هستند و از نظر چرخه زندگي طبق تصوير زيرمي‏توان آن را تفسير نمود و داراي دو نوع توليد مثل جنسي وغير جنسي هستند .

توليد مثل جنسي: بازيديوسپورها از هيمينيوم لاملهاي زير كلاهك جدا شده و بعد از قرار گرفتن در محيط مناسب ( رطوبت ، درجه حرارت و ... ) شروع به رشد نموده وتشكيل ريسه تك هسته‏اي مي‏دهد بعد از اين ريسه تك هسته‏اي در اثر تركيب با ريسه تـك هسته‏اي ديگري دو هسته‏اي شده و اين ريسه با انشعابات بـعدي بيشتر و بيشتر مي‏شود وسريعتر وبهتر رشد مي‏كند ومجموعه‏اي از بافت

قارچ را بوجود مي‏آورند و ريسه‏هاي به وجود آمده جهت تغذيه درداخل ماده غذائي بستر كشت فرو رفته وگسترده مي‏شود و از اين ريسه‏ها گره‏هايي كوچك تشكيل مي‏گـردد ودر شرايـط مناسب پيكر قارچ يعني كلاهك و پــايه به وجود مي‏آيد. وبه بيان ديگر ميسليوم يا ريسه اندام غير جنسي قارچ است كه مواد غذائي لازم را از بستري كه در آن قرار دارد جذب مي‏كند تا رشد كند و اندامهاي توليد مثل گياه يعني كارپوفور ( كلاهك و پايه ) را توليد نمايد.

بافت قارچ در حقيقت عبارت است از ريسه‏هاي دو هسته‏اي متراكم و فشرده به هم مي‏باشد

تشریح قسمتهای مختلف یک قارچ

انواع معروف گونه‏هاي زراعي قارچهاي صدفي

1-Pleurotus ostreatus

2-Pleurotus florida

3-Pleurotus erynjii

4-Pleurotus cystidiosus

5-Pleurotus flabellatus

6-Pleurotus cornucopiae

7-Pleurotus sapidus

8-Pleurotus sajor – Caju

9-Pleurotus calyptratus

10-Pleurotus citrinopileatus

11-Pleurotus corticatus

12-Pleurotus drvinus

13-Pleurotus eous

14-Pleurotus eryngii

15-Pleurotus ostreatoroseus

16-Pleurotus passeckerianus

17-Pleurotus pulmonarius

ارزش غذايي قارچ صدفي

1- پروتئين

ارزش غذائي قارچ خوراكي بيشتـر به مقدار و كيفيت پروتئين موجود در آن بستگي دارد وميزان پروتئين قارچهاي خوراكي پرورشي معمولا"بين 8/1 الي 9/5 در صد وزن‏تر قارچ گزارش شده‏اند و مقدار پروتئين قارچها بستگي به عوامل مختلفي از جملـه گونـه، نـژاد، شرايط‏زراعي، مرحله‏رشد قارچ، ميزان آب موجود دربافت، فـاصـله زمانــي بيـن زمـانهــاي بــرداشت و زمــان اندازه‏گيري پروتئين و غيره دارد. براي اولين بار مطالعه و تحقيق بر روي مقدار و كيفيت پروتئين موجود در قارچ خوراكي در سال 1935 توسط فردي بنام كواكن بوش انجام گرفت، البته تنها ميزان پروتئين موجود در بافتهاي قارچ در تعيين ارزش غذايي قارچ دخيل نبوده بلكه تركيبات اسيدهاي آمينه نيز در تعيين آن بسيار مهم بوده و با توجه به اينكه سيستم بدن انسان قادر به توليد اسيدهاي آمينه نمي‏باشد لذا افزودن تعدادي از اسيدهاي آمينه در رژيم غذايي او ضروري و مهم بوده و در صورت عدم وجود تنها يكي از مجموع اسيدها در آن موجب بروز عوارض ناشي از كمبود آن در بدن خواهد شد.

پروتئين قارچهاي خـوراكي داراي مقدار زيـادي اسيـدآميـنه از قبيـل تيروزين، والين، فنيل آلانين، ايزولوسين، لوسين، ليزين، هيستيدين، متيونين ، سيستئين است. همچنين تحقيقات و مطالعات نشان داده‏اند كهپروتئين قارچ به علت پايين بودن و يا عدم وجود بعضي از اسيدهاي آمينه در آن از لحاظ ارزش غذايي پايين‏تر ازگوشت بوده و از ميزان پروتئين موجود در سبزيجات بالا است. بنابراين پروتئين قارچ خوراكي از لحاظ ارزش غذايي در حد فاصل بين پروتئين گوشت و سبزيجات قرار دارد.

2- قند

كربوهيدراتها و آب تركيبات اصلي قارچ را تشكيل مي‏دهند و ميزان آنها در انواع مختلف متفاوت بوده و در حدود 2-4 درصد وزن ماده تر قارچ را تشكيل مي‏دهد. براي اولين بار در سال 1974 مكونال و اسلن پيرامون كربوهيدراتهاي موجود در قارچ خوراكي تحقيق ومطالعه نمودند ومعمولاًميزان گليكوژن قارچ در مرحله دكمه‏اي (مرحله‏اي كه قارچ تازه رشد مي‏كند) حدود 2 الي 4 درصد ودر مرحله رشدكامل (پس از باز شدن كلاهك) 5 الي 8 درصد قند در آن گزارش شده است.

۳- چربی

مقدار چربيهاي قارچ در مقايسه با ساير تركيبات آن نسبتاً كم بوده درحدود 1/0 الـي 4/0درصد وزن تر بوده و بسته به انواع نژادهاي قارچ نيز فرق مي‏كند.

4 – ويتامينها :

ويتامينها گروهي ازموادغذائي هستند كه ارزش انرژي‏ زاييندارند ودر ساختمان سلولها وبافت‏هاي بدن نيز شركت نمي‏كنند ولي وجود آنها به مقدار خيلي كم براي انجام فعل انفعالات شيميايي درون سلولي مورد نياز وضروري بوده‏ و در صورت‏ كمبود يكي از آنها موجب بروز عوارض ‏و بيماريهاي گوناگوني مي‏شود .

مصرف آنها وقتي سودمند است كه درحد متعادل استفاده شوند، و به هرحال نمي‏توان چنين نتيجه‏اي گرفت كه چون ويتامينها براي بدن سودمندند مصرف بيشتر آنها مفيدتر خواهد بود، چرا كه ويتامينهاي محلول در چربي مانندK.E.D.A به راحتي از بدن دفع نمي‏شوند و مقدار اضافي آنها در بافتهاي چربي بدن ذخيره مي‏شوند وحتي ممكن است مقدار آنها تا حد مسموم كننده‏اي بالا رود.

براي اولين بار در سال 1942 آندرسن وفلرز افرادي بودند كه نسبت به استخراج ويتامينها از اندامهاي باردهي قارچ اقدام نمودند واعلام داشتند كه قارچ خوراكي سرشار از انـواع ويتاميـنهاي محلول در آب وچربي است ومهم‏ترين ويتامينهاي قارچ عبارتند از: ويتامين A، ويتامين گروهB (B1 تيامين، B2 ريبوفلاوين يا اسيد نيكوتنيك، B12 اسيد فوليك، B6 پيريدوكسين ، ويتامين C يا اسيداسكوربيك، ويتامين D ، ويتامينE توكوفرول، ويتامينK .

همانطوري كه مي‏دانيم منشاء اكثر بيماريها به علت فقدان ويا كمبود ويتامين‏هاست كه ذيلاً به تعدادي از آنها بطور خلاصه اشاره مي‏شود.

ويتامين A : اين ويتامين در كار سلولهاي گيرنده نوري شبكيه چشم ودر ايجاد مقاومت بدن در برابر ميكروبهاي بيماريزا ودر نگهداري بافتهاي پوششي بدن وپوست بدن وبلاخص در رشد اغلب بافتهاي بدن انسان موثر است ويك انسان بالغ در يك شبانه روز در حدود يك ميلي گرم به اين ويتامين نياز دارد.

البته همانطوري كه كمبود اين ويتامين در بدن عوارضي را در پي‏خواهد داشت زياد روي در مصرف واستفاده از موادي كه حاوي اين ويتامين است نيز عوارضي مضرخواهد داشت.

ويتامين گروه B : تمامي ويتامينهاي گروه B درواكنشهاي شيميايي بدن به فعاليت آنزيمهاي كمك مي‏كنند. و با توجه به نقش بسيار مهم اين گروه از ويتامينها در سوخت و ساز بدن لذا كمبود آنها در بدن سبب بروز خستگي ، ضعف ، اختلالات عمومي ، عوارض رفتاري مانند افسردگي مي‏شود.

ويتامين C : ويتامين C يا اسيد آسكوربيك كه از نظر فرمول شيميايي ساده‏ترين واز نظر ثبات از همه ويتامينها در مقابل درجه حرارت ومانـدن(گذاشت زمان) بي‏ثبات‏تر بوده و خواص خود را از دست مي‏دهد واز نظر نياز بدني از همه ويتامينها به وجود آن بيشتر نياز است و فقدان آن در بدن باعث بروز نوعي بيماري بنام اسكوروي مي‏گردد كه در آنحالت پوست، ديواره رگها و لثه‏ها خراب شده و باعث خونريزيهاي مكرر در زير پوست مي‏شود ودر صورت ادامه عارضه در بدن بيمار از بين مي‏رود. نياز روزانه يك فرد بالغ به اين ويتامين در حدود 50 ميلي گرم است.

ويتامين D : نياز روزانه بدن به اين ويتامين حدوداً 10 ميلي گرم بوده واين ويتامين در مقابل اشعه آفتاب از ماده‏اي بنام كلسترول كه در زير پوست بدن وجود دارد ساخته مي‏شود وجود اين ويتامين سبب افزايش جذب كلسيم از روده شده و به جذب كلسيم توسط استخوان ودر نتيجه رشد استخوانها نيز كمك شاياني مي‏نمايد، كمبود آن در بدن بخصوص در كودكان باعث بروز بيماري بنام راشيتيسم ( نرمي استخوان ) كه در آن حالت استخوانهاي بدن به ويژه دست و پا كج شده و اكثراً به طور ناهنجاري رشد مي‏كنند، را مي‏شود .

زياده روي در مصرف اين ويتامين نيز مانند ويتامين A براي بدن خطرناك است .

ويتامين E : تاكنون بطور دقيق، نقش اين ويتامين در بدن انسان وحيوانات مشخص نگرديده است ولي در بسياري از موارد در جانوران فقدان آن موجب بروز اختلالات توليد مثلي وعصبي مي‏شود.

ويتامين K : نياز روزانه بدن به اين ويتامين حدوداً 30 ميلي‏گرم است و مهمترين نقش اين ويتامين در بدن كمك به انعقاد خون در سوانح مي‏باشد كه در صورت عدم وجود آن در خون و ايجاد بريدگي و يا هر گونه اتفاق در پوست در اثر عدم انعقاد خون شخص از بين خواهد رفت.

مواد معدني :

در قارچ خوراكي ازنظرتركيبات معدني، گزارشات متفاوت موجود است ولي آنچه كه مسلم است ميزان قابل توجهي ازمواد مانند پتاسيم، مـس، فسفر، آهن، منگنز، روي ، كلسيم را داردكه معمولاً بيش از بسياري از سبزيجات وميوه‏جات است .

فسفرمعمولاً در تيغه‏هاي‏كلاهك قارچ وجود دارد وآهن درلايه‏هاي سطحي قارچ ‏جمع ‏مي‏شود و پتاسيم ‏درتمام سطح اسپورفور(اندام‏توليداسپر) وجود دارد و مس در لايه‏هاي خارجي كلاهك وتيغه‏ها به ميزان زيادي وجود دارد .

بيولوژي قارچها

1-حرارت : قـارچ‏ها بسته به واريتـه‏هاي مختلف ومـراحل رشدي از نظر درجه‏ حرارت با يكديگر فرق مي‏كنند.

مراحل رشد قارچ:

۱) مرحله ريسه دواني : از زمان تلقيح كمپوست با بذر شروع و تا ايجاد كامل شبكه ميسليوم ادامه دارد.

۲) از لحظه تـشكيل شبكه ميسيليوم تا پيدايـش اولين قارچها كوچک می‏باشد.

۳) مرحـله رشـد از ابتـداي شروع ظهـور قارچهاي كوچك تا پايان مرحله برداشت مي باشد.

بايد توجه داشت كه درجه حرارت درون بستر نبايد ازC ْ30 تجاوز نمايد. وطبـق آزمايشات بـه عمل آمـده بهترين دمـا براي رشـد بين C ْ24- 18مي‏باشد كه البته هر چه دما بيشتر بـاشد سرعت رشد قارچ سريعتر خواهد بـود و برعكـس آن، و چنـانكه درجــه حرارت بالا باشد و مقدار رطوبت پائين، لبه قارچها حالت سوخته به خود گرفته و پژمرده مي‏شود.

۲)در صـد رطوبت محيط : از آنجائي كه 80 الي 90 در صد وزن‏تر قارچ‏ها را آب‏تشكيل‏مي‏دهــد، بنابر اين ‏هميشـه بايـد در محيطي مـرطوب قـرار

بگيرنـد و اگر ميزان رطوبت هوا از حداقل (70درصد) كمتر باشد بدنه قارچـها خشك مي‏شود واگر از حداكثر(95 -90 درصـد) تجاوز نمايد بدنه قارچ بيش از حد آب را جذب مي‏كند و اسفنجي مي‏گردد .

۳- ميزان روشنائي : نياز به نور در مراحل اول و دوم وسـوم پـرورش (در صفحات بعدي توضيح داده شده است) اين قارچ چندان مهم نبوده وحتي نبود آن بهتر است ولي در مرحله چهارم از زمان ظهور اولين قارچ‏هاي كوچك روزانه بين 15-10 ساعت نور داده مي‏شود و اگر نور به اندازه كافي نباشد قارچ‏هاي ساقه علفي رشد نموده و طول ساقه بلند ، چتر كوچك و رنگ چتر تيره و حتي آبي نيز خواهد بود و هر چه قدر نور بيشتر باشد رنگ چتر و پايه سفيد وطول پايه كوتاه مي‏شود.

۴- تهــويه : عمل تهويه هواي اطاق پرورش و بستر كشت شده يكي از مهمترين عملياتي است كه هر شخص توليد كننده و پرورش دهنده بايد از همان روزهاي اول آن را مدنظر قرار دهد چرا كه عدم تهويه هـوا ضمن اينكه

كار را با شكست مواجه خواهد ساخت باعث گنديدگي بستر و توليد سايــــر قارچ‏ها و آفات و بيماريها خواهد شد. انباشتگي گاز CO2 در بين توده‏هاي قارچ زماني كه از حد مشخص تجاوز نمايد باعث كندي رشد ، سياه شدن ميوه، قيفي شدن كلاهك، باريك و بلند شدن ساقه، كوچك شدن كلاهك، بد شكل شدن قارچ و در صورتي كه تراكم خيلي بالا باشد باعث مرگ بافت‏هاي قـارچ مي‏شود .

۵- مواد غــذايــي : براي تغذيه ميسيليومها جهت رشد ونمو وتوليد اندام باردهي قارچ‏ها بايد موادي انتخاب نمود كه مملو از عناصرغذائي بـاشد مانند سلولز موجود در كلش گندم، جو، ساقه‏هاي خرد شده ذرت، براده‏هاي كاغذ، خاك اره درختان مانند راش، توس، تبريزي ، بيد، ممرز، گردو، ساقه وبرگهاي موز، غوزه پنبه، گنجاله پنبه، گنجاله سويا، بقاياي گياه قهوه وساير درختان پهن برگ ، كلش سورگوم و بقاياي گياهان ديگر استفاده مي‏شود كه البته افزودن موادغذائي كمكي مانند سبوس گندم يا برنج ، نيترات آمونيم و سولفات پتاسيم باعث تسريع در رشـد قارچ و افزايش كيفي وكمــي محصول خواهد شد.

مشخصات اسپان یا مایه قارچ خوراکی سالم و خوب

۱) سفید و متراکم باشد ( در موقع کشت با دست از هم جدا شوند)

۲) بوی مخصوص قارچ از آن به مشام برسد نه بوی ترشیدگی

۳) فاقد هر گونه آلودگی باکتریائی و یا قارچی باشد

بسته های ۳۵۰ گرمی بسته ۲ کیلوگرمی

اصول بذر پاشی یا بذر کاری بر روی بستر ۱) مخلوط یا درهم ۲) لایه به لایه

۱)مخلوط یا درهم: در این روش بعد از اینکه گاه وکلش ها را درآب جوشاندیم و آب اضافی آنها را گرفتیم مقدار 10 الی 12 کیلو گرم گاه را با مقدار 250 الی 300 گرم مایه قارچ کاملا مخلوط کرده وداخل کیسه ها یا جعبه ها می‏کنند و در نهایت درب کیسه را با ریسمان میبندند .

۲) لایه به لایه : همانطور که در روش کشت در کیسه های پلاستیکی قبلا متذکر شدیم ابتدا در ته کیسه مقداری گاه به ارتفاع 10 الی 15 سانتیمتر پر کرده بعد بر روی آن مقداری 15 الی 20 گرم از مایه قارچ را به صورت تصادفی میپاشند ومجددا این کار را تکرار کرده تا اینکه کیسه پر شود ویک کیسه به ارتفاع یک متر وقطر 50 سانتی حدودا چهار یا پنج لایه به بذر نیاز دارد .

نحوه قرار دادن جعبه‏ها يا كيسه‏هاي محتوي كمپوست تلقیح شده در سالن‏هاي رشد :

بعد از مايه زني كمپوست جعبه‏ها ويا كيسه‏ها را در 4 الي 5 رديف بر روي همديكر چيده مي‏شوند كه البته رديفهاي بايد از سقف حدود يك متر وار رديف بعدي نيز يك متر فاصله داشته باشد تا عمل تهويه در آنها به راحتي صورت گيرد و بين هر رديف از جعبه‏هاي پرورشي روي هم قرار گرفته نيز بايد 20 الي 25 سانتيمتر فاصله باشد تا اجراي اعمال مختلف از قبيل خاك دهي ، آبدادن و برداشت محصول در آنها به راحتي صورت گيرند

عملیات داشت

۱) تنظیم درجه حرارت سالن ۲) رطوبت ۳) نور ۴) تهویه ۵)آبیاری ۶) مبارزه با آفات و بیماریها

(( روش ساخت يك دستگاه رطوبت سنج ساده ))

براي‏ هر پرورش ‏دهنده قارچ‏ و مخصوصاً مبتديان وجود يك دستگاه رطوبت‏سنج‏ و دماسنج جهت كنترل وضعيت داخل سالن پرورش لازم و ضروري است، ولي از آنجائي كه قيمت لوازم آزمايشگاهي امروزه در بازار ايران بطور سرسام آوري بالا رفته است و قيمت يك دستگاه رطوبت سنج معمولي وخيلي ساده نزديك به000/20 تومان مي‏باشد و براي فردي كه فقط جهت مصارف خانگي مبادرت به اين كار نموده مقرون به صرفه نيست كه از بازار يك رطوبت سنج تهيه نمايد لذا لازم ديدم در جوار ساير مطالب روش ساخت يك رطوبت سنج را بيآورم كه مورد آزمايش نيز قرار گرفته و براي كساني كه در نظر دارند پرورش قارچ را در سطح كوچك براي تفريح و يا مصارف خانگي مبادرت به اينكار نمايند كافي است. مراحل كار را بدين شكل عمل مي‏كنيد كه :

1- تخته‏اي به عرض 10 و ارتفاع 30 و ضخامت 1 سانتيمتر تهيه نمائيد.

2- تعداد دو عدد دماسنج 100- 0 درجه سانتيگراد و يك ظرف كوچك مثلاً ارلن ماير 100 سی سی راتهيه نمائيد.

3- دماسنج‏ها را بر روي تخته تهيه شده در فاصله مناسب از همديگر و از پهلوهاي تخته طوري نصب مي‏كنيد كه:

اولاً: اعداد مندرج بر روي ديواره دماسنج، روبه بالا بوده و قابل ديد كامل باشد دوماً: يكي از دماسنج‏ها را حدود 10 سانتيمتر پايين‏تر از ديگري طبق شكل نصب نمائيد تا بتوانيد آن را در داخل ظرفي محتوي آب قرار دهيد.

4- دماسنجي كه 10سانتيمتر پائين‏تر از ديگري بر روي تخته نصب شده، بر روي مخزن الكلي يا جيوه‏اي آن يك تكه پارچه ويا پنبه بپيچيد وسر ديگر پارچه كه آزاد است را داخل يك ظرفي (ظرفي كه محتوي آب است) طوري قرار دهيد كه پارچه دائماً با آب در تماس باشد ولي خود مخزن دماسنج حدود 5/1 سانتيمتر از سطح آب بالا قرار بگيرد .

5- چند دقيقه‏اي صبر نمائيد و بعداً دما را در هردوتا از دماسنج‏ها قرائت نماييد، مسلماً عددي ‏كه دماسنج مرطوب نشان خواهد داد پايين‏تر از عددي خواهد بود كه دماسنج خشك نشان مي‏دهد، حال عدد قرائت شده از دماسنج خشك را منهاي عدد حاصل از دماسنج‏تر نماييد و عدد حاصل هر چند كه باشد يادداشت كنيد وبه جدول شماره 5 پيوستي كه عدد باقيمانده در ستون افقي همين جدول موجود است. با دقت دراين جدول، ما دوستون اصلي داردكه ستون افقي مربوط به تفاوت دماي تر و خشك كه همان باقيمانده شماست و ستون عمودي در سمت چپ جدول مربوط به اعداد قرائت شده از دماسنج خشك (شماره2) است .

عدد نشان داده شده از دماسنج خشك را در ستون عمودي و عدد باقيمانده را در ستون افقي قرار داده و از تلاقي دوعدد فوق ميزان در صد رطوبت نسبي محل كار (1+) بدست مي‏آيد

زمان و نحوه برداشت محصول یا ( اصول برداشت محصول )

پس از اينكه كلاهك قارچ به حد كافـي رشد كرد، لبه‏هاي آن به طرف پايين (به سمت پايه كلاهك) تمايل پيدا مي‏كند و در حالي كه تردي خود را داراست، بهترين موقع برداشت محصول مي‏باشد.

نحوه برداشت بدين شكل است كه به وسيله دو انگشت اشاره و سبابه محكم پايه قارچ را گرفته وخيلي كم به سمت راست ویا چپ پيچ مي‏دهيم تا ازمحل اتصال به بسترجدا شود وسپس آن را با احتياط به درون جعبه يا كيسه‏ها انتقال مي‏دهيم و اگر خواستید از چاقو وامثال آن جهت برداشت استفاده کنید بهتر است قبلا آنها را شستشو داده وضدعفونی کرده وبعدا اقدام به بریدن قارچ نمائید .

اصولي كه در موقع برداشت قارچ بايد رعايت شود .

با توجه به اينكه قارچ محصول فوق العاده ظريف وحساسي است وپس از برداشت بتدريج كيفيت خود را از دست مي‏دهد لذا برداشت و جابجائي ونگهداري آن بايد با كمال دقت و مراقبت اجرا شود چرا كه وارد شدن هر گونه فشار و ضربه به قارچ باعث قهوه‏اي شدن كلاهك شده واز بازار پسندي آن به شدت كاسته میشود وبه منظور حفظ كيفيت محصول رعايت موارد ذيل لازم وضروري است .

1) درهنگام چيدن قارچ بايد توجه داشت كه به كلاهك فشار بيش از حد وترد نشود واز تماس بيش از حد دست به آن نيز خودداري شود.

2) قارچها در هنگام برداشت مستقيما در ظروف بسته بندي قرار گيرد و از تجمع محصول به صورت توده خودداري شود

3) قبل‏از برداشت محصولدر قارچ دکمه ائی از آبياري بسترخودداري شود زيرا اين عمل باعث پخش ذرات خاك بستر برروي كلاهك قارچ وكثيف شدن آنها مي‏شود .

اصول بسته‏بندي محصول قارچ صدفی

با توجه به اينكه قارچ تازه را نمي‏توان بيش از 48 ساعت در شرايط طبيعي نگهداري نمود چرا كه درجه حرارت بالا موجب خشك شدن قارچ و قهوه‏اي شدن بافت قارچ وباز شدن كلاهك و طويل شدن ساقه قارچ و چروكيدگي بافتهاي قارچ ودر آخر احتمال آلودگي پيش خواهد آمد ولي مي‏توان قارچ را در داخل يخچال با دماي 4 درجه سانتيگرادبه مدت 6 الي 7 روز نگهداري نمود لذا جهت كاهش دادن ميزان خسارت وارده قارچ‏ها را بلافاصل بعد از برداشت در ظروف يك بار مصرف پلاستيكي با حجم 200 و400 و1000 گرمي بسته بندي كرده و سطح بسته را بوسيله يك لايه سيلوفن پوشش مي‏دهندو به بارار عرضه مي‏كنند

اصول تبديل و نگهداري قارچهای خوراکی

همانطوري كه در بخشهاي قبلي متذكر شديم قارچ محصولي است كه خيلي زود فاسد مي‏شود لذا براي نگهداري آن بعد از برداشت بايد تدابري انديشيد كه مدت زمان نگهداري آن را افزايش داد وامروزه در مورد نگهداري قارچ با توجه به ارزش غذائي كه دارد روشهاي مختلفي ابدا شده است كه در ذيل به چند مورد آنها اشاره مي‏كنيم .

A ) خشك كردن B) منجمد كردن C )نگهداري در مايعات D ) كنسرو كردن

الف ) خشك‏كردن: قارچ بسادگي امكان‏پذير است دركارخانجات قارچ خشك‏كني معمولا قارچ را در يك رديف برروي سينيهاي بزرگ پهن كرده وبراي چند ساعت آنها را در معرض هوا ي 55 الي 60 درجه قرارمي‏دهند وبه اين ترتيب رطوبت قارچ تا 12درصد كاهش مي‏يابدپس‏از اينكه قارچ خشك شد دربسته‏هاي غيرقابل نفوذ به هوا بسته‏بندي كرده ودر جاي خنك و خشك نگهداري مي‏كنند واين قارچ براي مدت يكسال قابل نگهداري است.

ب ) منجمد كردن : منجمد كردن قارچ يكي ديگر از روشهاي نگهداري قارچ مي‏باشد و براي اين كار قارچها را بعد از برداشت ابتدا تميز شسته ودربسته‏هاي مربوطه قرار مي‏دهند و بسته بندي مي‏نمايند وبعد بسته‏ها را وارد ازت مايع 120- درجه سانتيگرادكرده و حدود 6 دقيقه درداخل ازت نگه مي‏دارند بعد از زمان فوق از ازت خارج كرده وداخل فريزويا اطاقكهائي كه دماي داخل آنها 25- درجه است قرار داده وتازمان عرضه واستفاده بسته‏ها در آنجا باقي مي‏ماند .

ج ) نگهداري در مايعات : براي اين منظور در بعضي كارخانجات اقدام به نگهداري قارچ در داخل مايعات همانند خيار شور وساير محصولات مي‏كنند كه محلول آن داراي تركيبات بخصوصي با غلظت متفاوت وبدين ترتيب قارچ تا مدت 20 الي 25 روز در درجه حرارت 21 الي 28 درجه نگهداري كرد بدون اينكه هيچگونه تغييري در آن به وجود آيد .

د) كنسرو كردن قارچ : اين روش نگهداري قارچ هم كه به تازگي ابداع شده است ويكي از موفق‏ترين روشهاي نگهداري قارچ مي‏باشد كه خود داراي مراحل مختلفي مي‏باشد .

کنترل و پیشگیری از آفات و بیماریهای قارچ صدفی

یکی از عمده ترین مسائلی که باید برای ارتقاء سطح کمی وکیفی تولیدقارچ خوراکی مدنظر قرارگیرد حفاظت محصول از گزند آفات و بیماریهااست که در مراحل مختلف پرورش قارچ ظاهر می‏شوند ومعمولا اصلی‏ترین مشکل تولید کنندگان قارچ خوراکی ظهور آفات وبخصوص بیماریهادر واحدهای تولیدی میباشد که اغلب‏تولید کنندگان اطلاعات‏کمی‏درزمینه شناسائی وکنترل آفات و بیماریها دارند

کنترل و پیشگیری از آفات و بیماریهای قارچ خوراکی در واحدهای‏تولیدی معمولا آسان تر و ارزانتر از معالجه آن است چرا که معالجه بیماری و آفات ضمن اینکه هزینه بردار است و شاید زمانی اتفاق بیفتدکه ما اقداماتمان را دیر انجام داده باشیم و دیگر کار از کار گذاشته باشد وبا توجه به مشکلات مبارزه شیمیائی و آثار نامطلوب سموم شیمیائی بر روی انسان و محیط زیست استفاده از آنها جز در موارد خاص و آن هم با رعایت کامل ضوابط بهداشتی قابل توصیه نیست لذا ما باید همیشه کنترل در امور و مسائل را مقدم بر مبارزه بدانیم وبرای رسیدن به این هدف رعایت چند اصل لازم است .

1) رعایت کامل مسائل بهداشتی در محیط پرورش‏مان

2) کارکنان شاغل در درون سالنها حتما باید تمیز و عاری از هر نوع آلودگی باشند

3) مواد اولیه برای تهیه کمپوست باید کاملا تازه وتمیز باشند.

4) قبل از ورود به سالنها باید پاهایمان را در محلول ضد عفونی کننده مانند فرمالین ویا آب آهک فرو بریم .

5) بعد از هر بار برداشت محصول حتما سالنها را باید ضدعفونی گردند.

6) کمپوست های مصرف شده واز رده خارج را باید به منطقه دوردست انتقال داده شوند واز تجمع آنها در نزدیکی سالنها جدا خودداری شود

7) کنترل آفات از گسترش وانتقال آفات وبیماریها جلوگیری می‏کند .

8) تمام قارچهائی که به نحوی توسط آفات وبیماریها آلوده شده ویا رشد کامل خود را طی نکرده اند وبر روی کمپوست باقی مانده‏اند را از بستر ها جدا کرده وجمع آوری نموده واز سالنها خارج کرده واز بین میبرند .

9) شستشوی منظم دستکشها و روپوشهای افراد داخل سالنها از سرایت آفات وبیماریها از سالنی به سالن دیگر جلوگیری می‏کند.

10) قبل وبعد از هردوره کشت ، تمام قفسه ها و بسترهای کشت را با مواد شیمیائی مانند فرمالین و غیره ضدعفونی شود.

آفات وبیماریهای قارچهای خوراکی

الف ) بیماریها

1- بیماریهای قارچی 2- بیماریهای باکتریائی 3- بیماریهای ویروسی 4- کپک های هرز

5- نماتودها 6 - ناهنجاریهای غیر پاتوژنی

ب ) آفات

1- مکسها 2- هزار پایان 3- کنه‏ها 4 – مورچه ها

با توجه به اینکه پرداختن به کلیه صفات و ویژگیهای این همه آفات وبیماریها خارج از برنامه ماست لذا فقط بنده به عمده ترین آفات و بیماریهائی که در طی چندین سال فعالیت تولیدی ونظارتی خوددر سطح استان آ. غربی مشاهده کردم و قارچهای صدفی به آنها مبتلا شدند ، بیشتر به آنها اشاره می‏کنم و دوستانی که مایل به کسب اطلاعات بیشتر در خصوص آفات وبیماریهای قارچ خوراکی هستند می‏توانند به کتابهائی که در این رابطه موجود هستند مراجعه نموده ومطالعه نمایند .

1) مگس سرکه

مگس سرکه یا مگس میوه ویا بهتر بگوییم Dresophila melanogaster مگسی است از زیرراسته مگسهای Brachycera و راسته دوبالان Diptera می‏باشدطول بدن این مکس 3-4 میلیمتر وبه رنگ های زرد ، قهوه ائی ، خاکستری تا سیاه بوده وموی آریستا در شاخک ها پروش بوده وبند سوم شاخک تا حدودی تخم مرغی است .غالبا چشمهای مرکب آن درشت وقرمز رنگ بوده وبالها در حالت استراحت بطور مسطح ودر پشت بدن قرار می‏گیرند فاقد قاشقک بال بوده وبر روی میوه های در حال تخمیر واطراف خمره های سرکه دیده می‏شود ودارای چهار جفت کروموزوم است، بعد از اینکه عمل لقاح صورت گرفت وزیگوت تشکیل شد، مراحل رشد ونمو رویانی در داخل غشاء های تخم انجام می‏گیرد وسپس لارو از تخم خارج شده وبا تغذیه ورشد خود در نهایت به شفیره تبدیل می‏شود. لاروها سفید رنگ وبند بند بدون پا وزواید بدنی ودر ناحیه سر قلابهای آرواره ای به رنگ سیاه دیده می‏شوند در این مرحله رشد حشره سریع بوده وغذای فراوان میخورد ولی هنوز بالا ندارد، پس از آن نیز شفیره تکامل پیدا کرده وحشره کامل یا بالغ ظاهر می‏گردد طول مدت این مراحل تحت تاثیر دمای محیط متغیر است بطوری که در دمای 20 درجه سانتیگراد متوسط دوره تخم ولارو 8 روز است ودر دمای 25 درجه این مدت به 5 روز تقلیل می‏یابد. این مگس به بوی تخمیر وسرکه جلب می‏شودومخمرهای عامل گندیدگی میوه ها را با خود بر روی میوه های گندیده ویا رسیده حمل کرده و در آنجا کشت می‏دهند ودر داخل آنها تخم ریزی می‏کنند . مکسهای کامل ولاروهای آنها در محیطهای اسیدی وتخمیری زندگی می‏کنند ودر محل تغذیه این مکس معمولا میکروارکانیسم هایی مثل باکتری ها وقارچها نفوذ کرده وتکثیر می یابند .

حشره کامل شفیره لارو تخم

این مگس‏در مرحله لاروی به‏قدری فعال وحریص به تغذیه است‏که به علت خزیدن از نقطه‏ای به نقطه دیگرجهت تغذیه در مسیر خود کانالهائی ودالانهائی در محیط پیرامون خود ومحیط غذائی غلیظ ایجاد می‏کنند ودر مورد قارچ خوراکی هم اگر یک قارچ آلوده را از وسط نصف کنید این دالانها وکانالهای را که لارو این مگس ایجاد کرده است را دقیقا مشاهده خواهید نمود .

از مهمترین گونه های مگسهای سرکه که آفت قارچهای خوراکی محسوب می‏شوند می‏توان به funebris Dresophila و Dresophila melanogaster اشاره کرد

مگس کامل از ریسه های روی کمپوست تغذیه کرده واقدام به تخم ریزی در داخل کمپوست می‏کند و بعد از طی مراحل فوق الذکر لارو بوجود می‏آید وشروع به تغذیه از ریسه های داخل کمپوست کرده واگر بر روی کمپوست قارچی وجود داشته باشد از طریق پایه وارد کلاهک شده واین کانالها ودالانها را ایجاد خواهد کرد.

هر گاه دمای محیط از 25 درجه سانتیگراد پایین بیاید قدرت زاد و ولد کم شده و در نهایت در زیر 16

درجه سانتیگرادباعث از بین رفتن مگسها می‏شود ونیز اگر دمای محیط بالاتر از 30 درجه سانتیگراد باشد

باعث عقیم شدن حشره نر ودر نهایت باز منجربه از بین رفتن آنها می‏گردد پس نتیجه می‏گیریم بهترین دما جهت زندگی Dresophila melanogaster 25 درجه سانتیگراد است

تصویر A مرحله تخم مکس سرکه تصویر B نمای جانبی وپشتی مرحله تخم

تصویر C مرحله لارو تصویر D مرحله شفیره

تصویری از مگسهای بالغ دروزوفیلا ملانوگاستر ( مکس سرکه )

تصویررنگی از مگسهای بالغ دروزوفیلا ملانوگاستر ( مکس سرکه )

چرخه زندگی مگس سرکه

اقتباس از کتاب راهنمای آزمایشهای ژنتیکی و سیتولوژیکی با مکس سرکه - ترجمه استاد ارجمند جناب آقای پرفسور ژیرایر کارپتیان انتشارات دانشگاه ارومیه

راههای مبارزه با مگس سرکه یا Dresophila melanogaster

1)دادن سرما به محیط های سربسته در فصول سرد

2)جمع آوری واز بین بردن کمپوست در حال فساد و آلودگی شدید

3)نصب توری به پنجره ها وجلوی دستگاههای تهویه ومنافذی که احتمال ورود مگس وجود دارد .

4)قرار دادن طعمه مسموم خمیری با اختلاط سرکه ومخمر وسم آفت کش با دوام در درون ظروفی کوچک در نقاط مختلف سالنها

5) احتیاط و توجه : سمپاشی سالن با سم مالاتیون 57% به میزان یک سی سی از سم با یک لیتر آب در زمانی که به هیچ عنوان قارچی بر روی کمپوست وجود نداشته باشدو احتمال دهید که حداقل تا 12 روز آینده نیز محصولی برداشت نخواهید کرد اقدام نمائید.

6)جوشانیدن کامل کاه و کلشها حداقل 60 دقیقه تمام

7)استفاده از کیسه های پلاستیکی نو و دست اول جهت بسته بندی

8)رعایت کامل مسائل بهداشتی در موقع تهیه کمپوست وتلقیح آن با بذر

9)اجتناب از استفاده کردن کاه وکلشهای جوشانیده شده که به زمین ریخته شده اند.

با تشکر فراوان از آقایان دکتر ژیرایر کارپتیان و مهندس جمشید اکبریان و مهندس حبیب مبادر ثانی که بنده را در تهیه مطالب و تصاویر این قسمت یاری دادند .

بیماری کپک سبز تریکودرمایی

گروه کپکهای سبز، از جمله برخی از متداولترین وعمده‏ترین قارچهاست ،گونه های Penicllium و Trichoderma و برخی از گونه های Aspergillus به دلیل رنگ سبز مشخص خود و اسپور هایشان کپک‏های سبز نامیده می‏شوند. این عوامل از قدرت بقای طولانی در شرایط هوای آزمایشگاه ونیز توانائی زیادی در ایجاد آلودگی برخوردارند .

کپک سبز بطور عمده در کمپوستهای غنی از کربوهیدراتها با ازت کم ، رطوبت زیاد و بافت ضعیف بروز می‏کنند ودر کمپوست پاستوریزه و خاک پوششی استریل شده با حرارت ، میزان بروز کپک های مختلف در مقایسه با کمپوست غیر پاستوریزه کمتر است .

قارچهایی که عموما بر روی مواد ذخیره شده دیده می‏شوند مانند.spp Aspergillus و Penicllium spp و Absidia ramose .

درگذاشته بیماری کپک سبز تریکودرمایی کم اهمیت تلقی می‏شد اما امروزه به عنوان یکی از مخربترین وخطر ناکترین بیماری قارچهای خوراکی مطرح است .

این بیماری به عناوین سفیدک تریکودرمایی، سوختگی و لکه تریکودرمایی نیز شناخته می‏شود.

قارچ تریکودرما قارچی فراگیر است و عموما با حضور در هوا، خاک، ترکیبات گیاهی و سایر بسترها و به عنوان یک انگل قارچ تلقی می‏شود. اگر چه تاکنون چهار تا شش گونه از قارچ تریکودرما به عنوان عوامل مولد کپک های سبز در کمپوست قارچ خوراکی معرفی شده اند اما گونه T. harzianum به عنوان مهمترین عامل شناخته شده است .

حمله قارچ تریکودرما بصورت کلنیزاسیون(گسترش واشغال‏کمپوست) سریع کمپوست اسپان زده شده است و زیستگاه عمده این قارچ در کمپوست و خاک پوششی ودر برخی موارد بر روی اسپان قارچ است. تریکودرما در ابتدا میسلیوم سفید رنگی را تولید می‏کند که به دلیل تشابه رنگ با میسلیوم قارچ خوراکی شاید در آغاز چندان قابل تشخیص نباشد. بخشهای سفید رنگ بتدریج همزمان با شروع اسپورزایی در قارچ، به رنگ سبز تبدیل می‏شود ( شکلهای ذیل ). این لکه های سبز رنگ به دلیل اسپورزایی عامل بیماری ، از بارزترین علائم بیماری مشاهده شده بر روی کمپوست، خاک پوششی، قفسه ها و ... است . آلودگی های حاصل از این قارچ عموما به صورت هوازاد بوده و آلودگی در روی خاک پوششی از طریق خاک پیت یا هوموس وارد می‏شود. در قارچ دکمه ای پس از دادن خاک پوششی، اسپورهای موجود در خاک پیت، با حمله به بذر اسپورزایی را آغاز می‏کنند. بذر آلوده منبع مهمی برای آلودگیهای بعدی است. در مراحل بعد، کپک با گسترش از طریق لایه خاک پوششی به سطح خاک می‏رسد. اسپورهای این قارچ بسیار کوچک بوده و می‏توانند به راحتی قبل و بعد از اسپان زنی کمپوست از طریق مختلفی باعث آلودگی بستر قارچهای خوراکی شوند .

این بیماری اکثرا روی مواد آلی در داخل یا اطراف مناطق کشت قارچ دیده می‏شود. وجود رطوبت بالا در دراز مدت و رکود جریان هوا و بالا بودن میزان گاز دی اکسید کربن ، شرایط میکرواکولوژی (اکولوژی محیط کوچک) خاک پوششی را برای تقویت رشد این عامل بیماری برهم میزند.

وجود این قارچ ( تریکودرما ) باعث کاهش رشد اسپان، کاهش رشد اندامهای باردهی، کاهش عملکرد محصول، کاهش طول عمر وطول دوره نگهداری قارچ خوراکی می‏شود.

۱) آلوده شدن کمپوست قارچ صدفی به کپک سبز یا( تریکودرما)

۲) آلوده شدن کمپوست قارچ دکمه ای به کپک سبز یا ( تریکودرما)

راههای کنترل بیماری قارچی تریکودرما یا کپک سبز

1) در موقع تهیه کمپوست قارچ صدفی باید کاه وکلشها را خوب بجوشانید ودر عین جوشانیدن آنها را زیر و رو نموده تا همه جای کلشها خوب ضد عفونی شوند.

2) مدت زمان جوشانیدن کاه وکلشها را زیاد در نظر بگیرید ( حداقل یک ساعت ).

3) استفاده از کیسه های پلاستیکی نو وتازه و دست اول جهت پر نمودن کلشها به داخل آنها

4) عدم استفاده از کاه وکلشها که در موقع ریختن به آبکش جهت آبکشی، به زمین ریخته شده اند ودر بیرون از آبکش قرار گرفته‏اند .

5) در موقع پر نمودن کیسه از کاه وکلش ها و تلقیح با اسپان حتما دستها را با آب وصابون شسته ودر صورت امکان با الکل ضد عفونی نمائید.

6) از کاه وکلشهای آلوده و سیاه شده و آب خورده به هیچ عنوان در جهت تهیه کمپوست استفاده نکنید.

7) در صورت امکان سالنها را قبلا با یک سم قارچ کش وحشره کش سمپاشی نمائید .

8) کف سالنهای تولیدکمپوست، باید سیمانکاری شده وسقف آن پوشیده شده باشد و بعد از هر بار کمپوست سازی کاملا نظافت شده ودر صورت امکان سمپاشی گردد.

9) کارکران باید در موقع تهیه کمپوست و تلقیح آن ، مسائل بهداشتی را رعایت نموده وجهت تردد به داخل سالنهای تلقیح بذر وپرورش ، از روپوش و کفش و دستکش جداگانه استفاده نمایند .

10) اسپان قارچ ( بذر مصرفی ) مورد استفاده در تلقیح بایستی کاملا تازه وعاری از هر گونه آلودگی باشد.

11) شستشو و ضد عفونی کردن تمام وسائل کار تلقیح بذر ومحل تلقیح لازم وضروری است .

12) بقایای حاصل از برداشت محصول قبلی باید کاملا جمع آوری و از سالنها خارج وبه محل دوری انتقال داده شوند.

13)کیسه‏های آلوده را باید به سرعت ودر اسرع وقت وبا احتیاط از سالنها خارج کرده وبه محل دوری انتقال داده ونابود نمود .

با تشکر فراوان از جناب آقای دکتر یوبرت قوستا که بنده را در تهیه مطالب این بخش یاری دادند

سموم جهت مبارزه با آفات وبیماریهای قارچ صدفی : با توجه به اینکه قارچ یک ماده غذایی است و نوع سموم جهت مبارزه واثرات ثانویه آن خیلی حساس ومهم است ومی‏بایستی با تشخص کارشناس واحد تولیدی تعیین واقدام گردد لذا از ذکر نام سموم در اینجا معذوریم .

مبارزه با آفات و بیماریهای قارچ صدفی : با توجه به اینکه نوع سموم مصرفی و زمان جهت مبارزه واثرات ثانویه آن خیلی حساس است ومی‏بایستی با تشخص کارشناس واحد تولیدی تعیین واقدام گردد لذا از ذکر توضیحات در رابطه با مبارزه شیمیایی در اینجا معذوریم.

اصول تشخیص قارچهای خوراکی وسمی از یکدیگر یا ( روشهای شناسائی قارچها ) : با توجه به اینکه قارچ یک ماده غذایی است وتشخیص آن از نظر خوراکی وسمی بودن آن یک کار تخصصی و آزمایشگاهی است لذااز ارائه مطالب هر چند تئوری ممکن است خطراتی در پی داشته باشد در اینجا معذوریم .

خواص دارويي قارچهاي خوراكي ( گونه هائی از صدفی )

خصوصيات دارويي قارچها در طول تاريخ مورد توجه اقوام وملل مختلف بوده و در بسياري از كشورها نقش مهمي در درمان سرطان به عهده داشته است. از زمانهاي بسيار دور مردم چين و ژاپن معتقد بودند كه بازيديوميستها بخصوص خانواده پولي‏پوراسه خاصيت ضد توموري دارند كه مطالعات جديد با استفاده از تكنولوژي پيشرفته امروزه اين موضوع را اثبات كرده و در نهايت منجربه كشف تركيبات ضد توموري مانند زايمازان (Zymosan) و چندين نوع گلوكان و مانان (Mannans) از سلولهاي قارچ شده‏اند. و طبق گزارشات يانگ ying در سال 1977 قارچ صدفي بنام گوشت چوب در حدود 80 الي 90 درصد بر عليه سرطان Ehrlich و تومورهاي سرطاني موثر بوده (ص 197) و در سال 1987 در گزارش ديگري از خاصيت درماني قارچ صدفي بنام طلايي P.citrinpileatus در درمان ورم ريوي خبرمي‏دهد. (ص133).

لنتينان Lentinan از جمله مواد پلي ساكاريد محلول در آب است كه از نوعي قارچ بنام قارچ جنگل استخراج و خاصيت ضد سرطاني آن در كشور ژاپن به اثبات رسيده و به عنوان داروي ضد توموري استفاده مي‏شود .

پلي ساكاريد ديگري بنامKS-2 كه به وسيله فوجي وهمكارانش در سال 1978 از قارچ جنگل جداسازي شد و خاصيت ضد سرطاني آن در موشها به اثبات رسيده است وهمچنين مطالعات انجام گرفته در آمريكا بر روي عصاره قارچ جنگل روي ويروس ايدز (HIV )در آزمايشگاه به اثبات رسيده و همچنين اين قارچ (قارچ جنگل) در كاهش فشار خون و پائين آوردن ميزان كلسترول خون موثر است. (ص 186 ), در آمريكا و ژاپن از پودر قارچ خوراكي بنام مرغ چوب يا رقص پروانه‏اي (Grifola.frondosa) براي آزمايش داروي ضد ويروس ايدز ساخته كه به تأييد رسيده است همچنين از ساير خواص دارويي اعلام شده از اين قارچ مي‏توان در كاهش فشار خون - درمان ديابت - كلسترول - سندرم كوفتگي شديد را نام برد. (ص229) همچنين در سال 1992 در چين ضمن بررسي و تحقيق بر روي نوعي قارچ بنام سر ميمون يا ريش پيرمرد H.erinaceus دارويي براي زخم معده - التهابها و تومورهاي دستگاه گوارشي (مري- معده) ساخته اند. (ص239)

علاقه‏مندان در اين خصوص( خواص داورئي قارچها ) مي‏توانند جهت كسب اطلاعات بيشتر به كتاب اصول پرورش قارچهاي خوراكي - چاپ دوم - تاليف آقايان دكتر ابراهيم محمدي گل تپه ودكتر ابراهيم پور جم - از اساتيد گروه گياهپزشكي دانشگاه تربيت مدرس تهران- به صفحات ذكر شده مراجعه نمايند. موالف%

تقاضامندیم با ابراز نظرات وپیشنهادات سازنده خود ما را در جهت ارائه هر چه بهتر خدماتمان به شما هموطنان عزیز یاری نمائید

(( مطالب این بخش ادامه دارد ))

1- روش كشت در كيسه پلا ستيكي

2- روش كشت در جعبه چوبـــــي

3- روش كشت در جعبه پلا ستيـكي

4- روش كشـت در پشـــته

5- روش كشت در قفسـه هـاي فلزي ويا چوبي

6- روش كشت پـايـه‏ اي ( ستوني )

7- روش كشت بر روي كنده درختان

روش كشت در كيسه پلاستيكي

هموطن‏گرامي‏ازحسن‏انتخاب جنابعالي از وب سایت ماجهت آموزش نهايت تقديروتشكر را داريم واين اعتمادواطمينان شمارانسبت به ما نشان مي‏دهد وما را در پيش برداهداف خود ودر بالا بردن سطح آموزشی مان‏ ياري مي‏نمايدچرا كه هدفمان جلب رضايت شما عزیران هموطن مي‏باشد.لذا تقاضامند است جهت موفقيت هر چه بيشتر، به موارد ذكر شده درذیل توجه نموده‏ و مرحله به مرحله كارتان را پيش بريد .

مايه قارچ موردنیاز برای یک بسته‏کمپوست حدوداً250 گرم بذرقارچ صدفي جهت تلقيح در8الي10كيلوگرم ازكاه وكلش گياهان تيره غلات در نظر گرفته شده است وتا لحظه‏اي كه كمپوست شما آماده نشده است به هيچ عنوان درب بسته را باز نكنيد چون احتمال آلودگي آن خواهدبود.

1-يك‏كيسه‏پلاستيكي‏به‏قطرcm۵۰وبه‏طول100cmانتخابكنيد.(كيسه‏هاي‏بسته‏بندي‏میوه‏جات مانندخيارو...)

2- طبق شكلAتعدادسه عددسوراخ به قطر يك سكه 50 ريالي در ته كيسه و چندين سوراخ در بدنه كيسه در نقاط مختلف جهت خروج آب اضافي وتهويه بستر ايجاد كنيد(جمعاحدود 30 سوراخ می‏شود).

3- مقدارحدوداً8 الي10كيلوگرمگاه یاكلش يكي‏ازگياهان تيره غلات را تهيه نمائيد.(گندم ـ جو ـ چاودار ـ يولاف ـ برنج ـ ذرتـسورگوم و ...)

کلش=اگر محصول غلات را با دستگاه کمپاین برداشت نمایند(درو ) نتیجتا ساقه های غلات به طول 8 الی 14 سانتیمتر طول خواهند داشت که به آنهاکلش کفته می‏شود.یعنی طول ساقه ها بزرگ خواهدبود

گاه=اگر محصول غلات را با دستگاه خرمن کوب خرمن نمایند( جدا کردن دانه ها ار پوسته غلات ، کلوم وکلومل )ساقه های حاصل کوچک خواهد بود که به آنها گاه گفته می‏شود.

4-كلش‏هاي تهيه شده را در يك ظرف بزرگي ( قابلمه ـ ديك ) ريخته و روي آنهاآب معمولی ( سرد ) ریخته بطوری که گاه وگلشها در آب غرق آب شوند، وبعدروی شعله گاز(یاهر نوع منبع حرارتي) قرار دهيدواز لحظه به جوش آمدن كامل آب حداقل به مدت 30 دقيقه به كلش‏ها حرارت داده وكلش‏هاي در حال حرارت را گاهي زير و رو نمائيد.

(جوشانیدن گاه ویا گلش‏ها به سه علت انجام می‏گیرد A. اگر در داخل گاه ویا گلشها بذر غلات ویا هربذر دیگری قرار گیرد در اثر حرارت که موقع جوشانیدن به آن داده می‏شود جنین آن ازبین رفته و دیگر به هیچ عنوان اگر در محیط مرطوب قرار گیرد جوانه نخواهد زد B.در اثر حرارتی که به آنها داده می‏شودهر گونه آلودگی داشته باشد از بین خواهدرفت .Cباتوجه به اینکه دیواره گاه وکلشها در حالت خشک سفت وخشبی هستند لذا نفوذ ریسه هایقارچ به دیواره آنها مشکل خواهد بود وبه خاطر اون اگر گاه وگلشها در آب جوشانیدهشوند بهتر است . )

5- بعداز پايان زمان قيد شده كلش‏ها را از يك آبكش ، آبكش نموده ، و آب اضافي آن رابگيريد.

6- بعداز آبكش نمودن چند دقيقه‏ائي اجازه دهيد تا كلش‏ها خنك شوند.

7-كلش‏هاي خنك شده را به كيسه پلاستيكي تهيه شده به ارتفاع حدوداً 10-15سانتيمتر پر نموده وبا كف دست به آنهاکمیفشاردادهتاكيسه حالت استوانه به خود گیرد.

8- دهانه بطري یا بسته حاوي مايه قارچ (بذر قارچ، اسپان قارچ) را باز كرده وتوسط يك ميله‏اي تميز و آغشته به الكل،محتويات دروني را كه به حالت فشرده و چسبيده به هم هستند، را به هم زده، و از هم جدا نمائيد.

9-مقدار20الي25گرم ازمايه قارچ(بذر درون بسته)را به كف دستتان(که قبلا حتما با آب وصابون شسته‏اید)ريخته وخوب از هم جدا نموده و بطور تصادفي بر روي كلش‏هاي پهن شده در ته كيسه پلاستيكي بپاشيد.

10-مجدداً از كلش‏هاي سرد شده را به همان ارتفاع واندازه برداشته وبه درون كيسه پرنمائيد تا روي بذور پوشيده شود وبا دست روي آنهاکمی فشار دهيد تا تماس كامل حاصل گردد.

11-دوباره بذر پاشيده وروي آنها كلش اضافه نمائيد واين كار را آن قدرادامه دهيد تا اينكه هم كيسه پر شود وهم بذر و كلش‏تان تمام گردد.

12- درب كيسه پلاستيكي را محكم بسته و زير آن يك ظرفي (بهتر است پلاستيكي باشد) قرار دهيدتا آب اضافي درون كيسه كه به مرور زمان خارج خواهد شد اطراف را خيس وكثيف نكندالبته اگر فقط ، یک بسته کشت داده ودر آشپزخانه یا راه پله قرار داده اید.

13-كيسه را در يك محيطي با دماي بين 18الي24درجه سانتيگراد تا زمانيكه كيسه را ريسه‏هاي قارچ پرنمايد كه معمولاً بين14-16 روز طول مي‏كشد قرار دهيدبطوري كه در معرض تابش نور مستقيم آفتاب نباشد.

14-بذرقارچ كاشت داده شده تا مرحله ظاهر شدن اولين ته سنجاقي ها (قارچ هاي اوليه ) نيازي به نور–رطوبت–آبياري ندارد و همان مقدار رطوبتي كه موقع جوشانيدن گاه ها در آب به خود جذب كرده اند كافي است ولي بعد از طي مراحل وزمان قيد شده(14–16 روز)كيسه سفيدي دراختيار داريد كه حاوي ميسيليومهاي قارچ است ، از اين لحظه به بعدكه اولين قارچها ظاهر مي‏شوند حتما بايد به محيط رطوبت ، نور و كمپوست را آبياري نمود.

15- بعدازظاهر شدن اندامهاي بارده قارچ ، روزي در دو نوبت وبسته به ميزان درجه حرارت منطقه پرورش و رطوبت محيط مقدار 4-5 ليتر آب بر روي بستر ريخته تا ضمن آبياري، رطوبت زير پلاستيك نيز تامين گردد.

16- جهت تامين رطوبت محيط وبستر در منزل كه بايد بين 85الي90% باشدمي‏توان طبق شكلB يك چهار چوب تهيه نموده وبر روي آن پلاستيك كشيده وبسترتان را زير آن قرار دهيد، و بعد از هر بار محصول دهي و برداشت محصول براي اينكه ته بستر در طي دوره خشك نشود بهتر است بستر را به صورت سروته ( وارونه ) قرار داده و آبياري نمائيد و تا برداشت محصول سري بعد به همان شكل باقي بماند، وتا مدت حدود4 ماه براي شما هر 10 الي 12 روز يك بار قارچ خواهد داد بطوري كه به ازاي هر كيلو گاه خشك كمپوست اگر خوب مراقبت گردد 800 الي 850 گرم در طي دوره محصول قارچ خواهدداد.

17- نظر هموطنان عزيز را به اين نكته معطوف مي‏داريم كه تا زماني كه قارچ بر روي بستر مشاهده نكرده‏اند به هيچ عنوان به‏كمپوست آب ندهيد.مگراينكه كمپوست در حال خشك شدن باشد.

18-در صورت مواجه شدن با هرگونه مشكلي در مراحل پرورش قارچ با ما تماس حاصل نموده و رفع اشكال نمائيد.

روش كشت در جعبه هاي چوبي: اين‏روش پرورش‏قارچ براي اولين بار در سال 1934 در آمريكا آغاز شد و روش كار بدين صورت بود كه ابتدا يك جعبه چوبي تميز را انتخاب كرده و به قسمت دروني آن يك لايه نايلون پــهن مي‏كنند و بعد مواد اوليه تهيه شده را به داخل جعبه بصورت لايه به لايه كه بين دو لايه مقدار كمي مايه قارچ ريخته و مجدداً كمپوست را روي آنها اضافه مي‏كنند تا اينكه جعبه پر شود وپس از پر كردن جعبه درب آن را نيز بسته و به يك گوشه ازاطاق پرورش بصورت مايل قرار داده تا آب اضافي آن خارج شود و روی همه جعبه‏ها یک ورق نایلونی کشیده تا از تبخیرآب ازسطح‏کمپوست جلوگیری شودوحتی گاهی‏نیزهرسه‏الي‏چهار روز يكبار مقداركمي‏آب بر روي آن اسپري مي‏كنند تا ميسيليومها تمام قسمتهاي دروني جعبه را پرنمايد پس از تكميل شدن رشد ميسيليومها در داخل جعبه‏كه ‏معمولاً حدود 14 الی 18 روز طول مي‏كشدورقه نایلونی را برداشته‏وآنها را ازجعبه خارج كرده وبه صورت ردیفی چیده و يا از سقف آويزان مي‏كنند تا شروع به محصـول‏ دهـي كند. مشكلي كه در اين روش كشت وجود دارد رشد انواع كپك‏هاي آلوده كننده و قارچهاي مضرمي‏باشدروی کمپوست است .

پر نمودن جعبه های چوبی با کمپوست تلقیح شده

کشیدن ورق نایلونی برروی جعبه های کشت شده جهت حفظ رطوبت

روش كشت در سبدهای پلاستيكي: جعبه‏هاي پلاستيكي رايج در بازار كه براي حمل ميوه وسبزيجات بكار مي‏روند براي اين كار مناسب بوده و اين روش كشت نيز عيناً همانند پرورش قارچ درجعبه هاي چوبي بوده وبا اين تفاوت كه اولاً ميزان آلودگي جعبه هاي پلاستيكي نسبت به چوبي كمتر بوده و ثانياً دوره استفاده يا عمر آنها از جعبه‏هاي چوبي بيشتر است ولي به هر حال روش كار عين روش قبلي است.

روش كشت پـايه‏اي يا(ستوني) :به منظور افزايش در ميزان توليد و بهره‏گيري هر چه بيشتر و بهتر از جريان هوا در مرکز ( وسط) کیسه پلاستیکی يك لوله فلزي و يا پلاستيكي P.V.C كه بدنه آن سوراخدار است قرار داده واز قسمت پایین شروع به پر کرده کیسه با کمپوست وتلقیح آن با اسپان ( بذر قارچ ، مایه قارچ ) نموده‏واز كف كيسه وستون،كشت به صورت لايه به لايه انجام مي‏گيرد ودر لايه آخر بعد از پر نموده كمپوست درب كيسه را بسته و تا زمان سفيد شدن كمپوست كيسه را در نمي‏آورند.

روش كشت‏بـرروي قفسه‏هاي فلزي ياتورهاي فلزي : براي ساخت قفسه‏هاي فلزي ابتدا توسط لوله‏هاي فلزي چهار پايه‏هاي فلزي (چهارچوب فلزي) را برپاكرده وبعداً روي آن توري مشبك يا همان توري مرغـي نصب مي‏كنندو نهايتاً بر روي آن توري كمپوست به اندازه مورد نظر پهن كرده ومايه قارچ روي كمپوست اضافه كرده و درپايان روي بستريك‏ لايه پلاستيك‏پهـن مي‏كنندتاجلوتبخيرآب بسترگرفته شودومعمولاً هردو روز در ميان يك بار آبياري مي‏كنند

روش كشت‏ بر روي زمين يا سكو بصورت پشته‏اي : يكي از روشهاي قديمي بوده و مواد بستري(کمپوست ) را در روي زمين به شكل پشته در آورده و به صورت لايه به لايه مايه قارچ را به كمپوست تلقيح مي‏نمايند ودر نهايت بستر به صورت پشته در آمده و روي آن را با پلاستيك جهت جلوگيري از تبخير آب مي‏پوشانند تا زماني كه اندامهاي قارچ ظاهر شود و آن موقع اقدام به برداشت روكش پلاستيكي مي‏نمايند، البته در صد آلودگي در اين روش بالاست.

روش كشت بر روي كنده درختان:

پرورش قارچ بر روي كنده درختان يكي از قديمي‏ترين روشهاي پرورش قارچ به شمار مي‏رود و در كشور مجارستان ابداع شده وبه ساير كشورها كسترش يافته ونحوه عمل بدين شكل است كه ابتدا چوبهايي به قطر 25 الي30 سانتيمتر از نوع تبريزي ، بيد ، آلش ، ممرز ، بلوط وغيره را به ارتفاع 30 الي 40 سانتيمتـر در اوايل فصل بهار تهيه مي‏كنند بطوري كه كنده‏ها بايد به حد كافي رطوبت داشته باشند ويا اينكه بطور مصنوعي مرطوب گردند بعداً يك گودالي كه عمق آن حدوداً 10 الي 15 سانتيمتر بيشتر از ارتفاع كنده‏هاست در سطح زمين حفر مي نمايند البته طول وعرض گودال بستكي به تعداد كنده و عرض آنها دارد سپس به كف گودال مايه قارچ را پخش كرده و بعداً كنده‏هاي تهيه شده را به صورت ايستاده در گودال بر روي مايه قارچ قرار داده و طبق شكل ذيل روي قسمت بالاي كنده ها نيز مقداري مايه قرار مي‏دهند سپس روي كنده‏ها و گودال را به وسيله شاخه و برگ وساقه‏هاي خشك گياهاني مانند ذرت وغيره بطور كاملا" فشرده پوشانيده ودر نهايت از روي آنها نيز يك لايه خاك به ضخامت 10 الي 20 سانتيمتر مي‏ريزند، و همانطوري كه متذكر شديم همه اين عمليات در فصل بهار انجام ميگيرد وتا فصل پائيز با توجه به دماي محيط 3 الي 4 بار بايد اقدام به آبياري خاك اطراف گودال نمود كه رطوبت داخل گودال تامين شود وطي 4 الي 5 ماه تا فصل پاييز ريسه‏ها شروع به گسترش در روي كنده‏هـا نموده و در فصل پاييز حدوداً اواسط مهر ماه كنده‏ها را از داخل گودال خارج كرده و در محلي تقريباً روشن و دور از تابش مستقيم آفتاب و وزش باد، در زمين جوبي به عمق 10 الي 15 سانتيمتر ايجاد كرده و كنده‏ها را بطور ايستاده در داخل آن جوب خاك ميكنند كه در آينده كنده‏ها از طريق همين جوي آبياري شده و رطوبت لازم براي ريسه ها را تامين نمايند و معمولاً يكي دو بار آبياري در هفته كافي خواهد بود .با فرا رسيدن سرما وفصل پاييز ظهور اولين قارچها آغاز مي‏شود ومعمولاً 3 الي5 سال متوالي مي‏توان از آنها قارچ برداشت نمود واين روش اكثراً در مورد پرورش قارچهاي مانند پلوروت و شي‏تاكه مورد استفاده قرار مي‏گيرد كه قارچهاي چوبخوارند .

( شکل ۱) نحوه قرار دادن اسپان در کف گودال و روی کنده را نشان میدهد

(شکل۲)نحوه قرار دادن کندهادرداخل گودال وپوشانیدن روی آنها را نشان میدهد

(شکل۳)نحوه قراردادن کندهای آماده شده درفضای آزادرا نشان میدهد

قارچ ثناء آمادگي خود را جهت برگزاري كلاسهاي آموزشي آشنائي با اصول توليد و پرورش قارچهاي خوراكي صدفي و دكمه‏اي در تمام ادارات ، سازمانها، كارخانجات ، مدارس و دانشگاههاي كشور بصورت رايگان براي پرسنل و دانشجويان اعلام مي‏دارد.

قارچ ثناء ضمن ارسال بذر قارچ به تمام نكات كشور در اسرع وقت ممكن‏خدمات ذيل را نيز به مشتريان خود ارائه مي‏نمايد.

1- عرضه بذر قارچهاي صدفي و دكمه‏اي به همراه دستورالعمل استفاده از آنها به تمام نقاط‏كشور در اسرع وقت ممكن

2- آموزش تكنولوژي توليد بذر قارچهاي خوراكي

3- راهنمائي و مشاوره جهت راه اندازي واحدهاي توليدي

4- آموزش تضمنی تئوری و عملی پرورش قارچ دکمه‏ائی با حداقل امکانات و سرمایه

5- راهنمائي جهت مبارزه با آفات و بيماريهاي قارچ خوراكي زیر نظر دکتری قارچ شناس وکارشناسان مجرب اعلام و جهت كسب اطلاعات بيشتر و هماهنگي مي‏توانيد از طريق اينترنت به آدرس امیل sanamashroomco@yahoo.com و يا به آدرس وب سایت اینترنتی www.sanamushroom.blogfa.comو یا co.sr. www.sanamushroom در ارتباط باشيد

موفقیت هر ایرانی در هر زمینه ائی در هر نقطه دنیا آرزوی ماست

موفق باشید