تصویر ۴

 ۱۴ ) اصول تهيه كود كمپوست براي قارچ دكمه‏اي به روش كوتاه مدت                                                        

روش كوتاه مدت داراي دو مرحله است كه مرحله اول آن همانند مرحله اول روش تهيه كمپوست بلند مدت است با اين تفاوت كه اولين مرحله برگرداندن كمپوست در روز سوم ودومين مرحله برگرداندن آن در روز ششم و سومين مرحله برگرداندن در روز نهم ويا دهم صورت مي‏گيرد كه در سومين مرحله برگرداندن پودر سنگ گچ نيز به كمپوست اضافه مي‏گردد بعد از اين مراحل سه گانه قالب زني كمپوست آماده انتقال به اطاق پاستوريزاسيون مي شود.

۱۵) ضد عفوني يا استريل نمودن كمپوست : بعد از آماده شدن كمپوست در اين موقع كمپوست را داخل جعبه‏ها يا كيسه‏هاي پلاستيكي پرنموده در داخل سالن استريل با فاصله در كنار همديگر ويا روي هم قرار مي‏دهند بايد جعبه‏ها ويا كيسه‏ها را طوري در كنار همديگر يا روي هم قرار داده شوند كه جريان هوا وبخار بتواند به راحتي عبور نمايددر اين هنگام به علت فعاليت ميكروبي درون كمپوست حرارت آن زياد شده كه مي‏تواند تا ۵۳   الي ۵۴  درجه سانتيگراد برسد در اين موقع بايد توجه داشته باشيم كه درجه حرارت كل سالن بايد ثابت بوده وتغييري نكند ، دماي سالن را تا مدت ۳ الي ۴   روز در اين دما  باقي مي‏ماند بعد از اين مدت توسط بخارگرم دماي سالن را تا ۶۰  درجه سانتيگراد افزايش داده و بعد ار ۸  الي ۹  ساعت دوباره در هر ۲ ساعت يك بار دماي سالن را حدود ۲  الي ۳  درجه كم مي‏كنند تا زماني كه دوباره دما به ۵۲  الي ۵۳  برسد  سپس كمپوست داخل سالن براي مدت ۵  الي ۶  روز در اين درجه حرارت (۵۳-۵۴) باقي مي‏ماند تا اينكه گاز آمونياك موجود دركمپوست كاملا از بين برود بعد از اين دماي سالن وكمپوست را دوباره كم كرده ودر حدود  ۲۳  الي ۲۵  درجه كاهش داده تا كمپوست خنك گردد البته بايد توجه داشت كه در تمام مراحل پاستريزاسيون كمپوست بايد داراي رطوبت كافي داشته باشد واز خشك شدن لايه هاي خارجي آن جلوگيري نمود واگر مشاهده گرديد كه خشك شده است بطور مصنوعي اقدام به پاشيدن آب نمائيم. بعد از اين مرحله كمپوست براي كاشت بذر آماده شده است.

                                                 تصویر ۱۲) تونل یا اطاق پاستوریزه شده

                         تصویر۱۳ ) کمپوست پاستوریزه شده قبل از خروج از تونل

۱۶- آشنائي با روشهاي آماده سازي بستر يا انواع روشهاي كشت قارچ دكمه اي

A  قفسه اي         B جعبه اي      C   كيسه اي   D    پشته اي

۱۷)   كشت قارچ دكمه‏اي به روش قفسه‏هاي چوبي و يا استيل : در اينگونه كشت قارج ابتدا داخل سالن پرورش را توسط چوب و يا فلزهاي استيل قفسه بندي مي‏كنند بطوري كه اولين طبقه از سطح زمين حدود۲۰  الي ۲۵  ساتيمتر فاصله دارد وطبقه‏هاي دو و سوم و الي آخر از همديگر حدود ۳۰ الي ۳۵ سانتيمتر داشته باشند وبعد كمپوست استريل شده را داخل اين قفسه ها پركرده ومايه‏گوبي مي‏كنند .

           تصویر  ۱۴ و ۱۵ و۱۶ ) قفسه بندی سالنهای پرورش قارچ دکمه ایی با نبشی فلزی یا الوارهای چوبی

                                             تصویر ۱۵

                                                تصویر ۱۶

                                              تصویر ۱۸

                                           تصویر ۱۹

 ۹) كشت قارچ دكمه‏اي به روش كيسه‏اي:استفاده از جعبه‏هاي چوبي ويا كشت در قفسه هزينه‏دار مي‏باشد وجاگزيني جعبه‏هاي شكسته مستلزم هزينه زيادي است لذا در پرورش قارچ دكمه‏اي نيز مي‏توان از كيسه‏هاي پلاستيكي با عمق حدودا ۴۵ سانتيمتر وبه قطر ۵۰سانتيمراستفاده كرد واين كيسه‏ها را هم مي‏توان به‏دو صورت در سالن پرورش جاي داد يا بصورت قفسه بندي كيسه‏ها را مي‏چينند واز فضاي كم بيشترين استفاده را مي‏كنند ويا اينكه كيسه‏ها را با فاصله‏هاي مناسب در كف سالن در كنار همديگر مي‏چينند كه در روش قفسه‏اي خيلي با صرفه است .

ميزان رطوبت كمپوست در روش كيسه‏اي در مقاسيه با ساير روشها كه در آنها ( ۶۵ الي ۷۰% ) است در روش كيسه‏اي بايد كمتر باشد حدود ۶۲ الي ۶۵ % زيرا در روش كيسه‏اي چون قطر كمپوست زياد است وممكن است درجه حرارت داخل كمپوست بالا رفته و باعث ايجاد خسارت شود .

                  تصویر۲۰ و ۲۱ و ۲۲ ) کشت قارچ دکمه ای در کیسه پلاستیکی

                                                    تصویر۲۱

تصویر ۲۲

۲۰ )     كشت قارچ دكمه‏اي به روش پشته‏اي : اين روش كاشت قارچ دكمه‏اي عين همان روش كشت قارچ صدفي است كه قبلا شرح داده شده است .

               تصویر ۲۳) کشت قارچ دکمه ای بصورت ردیفی

۲۱) انواع روشهاي بذر پاشي در قارچ دكمه‏اي :

                            تصویر ۲۴) کمپوست آماده در حال بذر زنی

تصویر۲۵ ) پوشانیدن سطح کمپوست با روزنامه مرطوب

۲۲) نحوه قرار دادن جعبه‏ها يا كيسه‏هاي محتوي كمپوست در سالن‏هاي پرورش :

بعد از مايه زني كمپوست جعبه‏ها ويا كيسه‏ها را در ۴  الي ۵  رديف بر روي همديكر چيده مي‏شوند كه البته رديفهاي بايد از سقف حدود يك متر وار رديف بعدي نيز يك متر فاصله داشته باشد تا عمل تهويه در آنها به راحتي صورت گيرد و بين هر رديف از جعبه‏هاي پرورشي روي هم قرار گرفته نيز بايد ۲۰   الي۲۵  سانتيمتر فاصله باشد تا اجراي اعمال مختلف از قبيل خاك دهي ، آب دادن و برداشت محصول در آنها به راحتي صورت گيرند .                                                                                                                                                                       

                                       تصویر ۲۶  

                                              تصویر ۲۷

                                    تصویر ۲۸

۲۳ ) هدف از خاك دهي روي كمپوست و نقش خاك پوششي را درقارچ دكمه‏اي.

۱ ) خاك پوششي تكيه گاه و لنگرگاه مناسبي را براي استقرار اندامهاي باردهي به وجود مي‏آورد

۲ ) در صورت عدم استفاده از خاك پوششي اندامهاي باردهي تشكيل نشده چرا كه خاك پوششي باعث تحريك ميسليومها شده و توليد اندامهاي باردهي مي‏كندودر صورت تشكيل نيز به علت نبودقدرت استقرار روي بسترافتاده وخشك مي‏شود

۳ ) خاك پوششي رطوبت لازم براي تشكيل و رشد اندامهاي باردهي قارچ را فراهم مي‏آورد .

۴ ) خاك پوششي از تبخير رطوبت بستردر زماني كه وجود آن بسيار حياتي است جلوگيري به عمل مي‏آورد.

۲۴ ) زمان خاك دهي :  به تدريج با رشد قارچ در كمپوست بوي مطبوع قارچ فضاي سالن را پرمي‏كند بطوري كه معمولا پس از 15 روز ميسليومهاي قارچ كاملا در كمپوست نفوذ كرده وكلني قارچ به صورت لكه‏اي در سطح بستر مشاهده  مي‏شود كه بتدريج به هم متصل شده ويك پوشش سفيد رنگ يكنواختي در سطح بستر تشكيل مي‏شود در اين موقع بايد سطح بستر با خاك پوششي مناسب پوشانده شود خاك پوششي يكي از مراحل اساسي در توليد وپرورش قارچ خوراكي است . خاك پوششي به منظور متوقف كردن رشد رويشي قارچ و وادار كردن ميسليومهاي قارچ به توليد اندامهاي باردهي مورد استفاده قرار مي‏گيرد.   خاك پوششي معمولا زماني مصرف مي‏شود كه مرحله پنجه دواني قارچ كامل شده وميسليومها حدود ۸۰% كمپوست را پوشانده باشد و اين مدت زمان بسته به عوامل مختلف از قبيل مقدار بذر مصرفي ، كيفيت بذر مصرفي ، كيفيت كمپوست ، شرايط پرورشي ، فرق ميكند و معمولا اين دوره حدود۱۵  روز طول مي‏كشد كه ريسه‏ها سطح كمپوست را بپوشاند وزمان خاك دهي رسيده باشد .

                             تصویر ۲۹

25 ) شرايط خاك پوششي كمپوست:  براي خاك پوششي بايد از مخلوط خاك سيلت لوم و خاك هوموس به نسبت يك به يك به عنوان يك خاك پوششي مناسب مورد استفاده قرار داد PH خاك پوششي در حدود۸  است واگر خاك پوششي تهيه شده PH اسيدي داشته باشد به آن مقداري سنگ گچ اضافه مي‏كنند خاك پوششي‏اگر به مدت زمان يك الي دو هفته بعد از آماده شدن در محل مخصوص نگهداري شود مقدار  PH  آن تغيير پيدا خواهد كرد وبه حدود ۵/۷ خواهد رسيد .

براي تهيه خاك پوششي مي‏توان از فرمولهاي ذيل استفاده كرد و خاك پوششي مناسبي را براي سالنها تهيه نمود.                              

۱ ) خاك رسي لوم + كود گاوي كاملا پوسيده به نسبت يك به يك

۲ ) خاك رسي لوم + كود گاوي كاملا پوسيده + كمپوست مصرف شده ( حداقل دو سال مانده باشد ) به نسبت دو به يك به يك

۳ ) كمپوست مصرف شده + خاك رسي لوم به نسبت يك به چهار

با توجه به اينكه خاك پوششي معمولا به صورت يك لحاف براي سطح بستر عمل مي‏كند و ممكن است باعث افزايش درجه حرارت بستر شود لذا براي  جلوگيري از اين امر معمولا قبل از عمليات خاك دهي درجه حرارت بستر را ۴  الي ۵  درجه گاهش مي دهند.

                                              تصویر ۳۰

۲۶) ضد عفوني خاك پوششي يا پاستوريزه كردن خاك پوششي براي از بين بردن عوامل زنده زيان آور مانند حشرات ، قارچها ، نماتودها ، باكتريها و غيره لازم است خاك پوششي استريل شود لذا در مراكزي كه امكان استفاده از بخار آب گرم وجود داشته باشد معمولا خاك پوششي را به مدت ۶ساعت با بخار آب در حرارت۶۰  درجه سانتيگراد پاستوريزه مينمايند و در سطح محدود مي‏توان از فرمالين براي ضد عفوني خاك استفاده كرد كه براي اين منظور خاك پوششي را در لايه اي به قطر ۱۵  سانتيمتر در روي زمين صاف وسيماني پهن نموده و روي آن فرمالين ۴% پاشيده ميشود وسپس لايه دوم و سوم انجام مي‏گيرد و فرمالين پاشي انجام مي‏گيرد سپس بلا فاصله بر روي آن پلاستيك كشيده و بعد از ۲  الي ۳ روز گاز فرمالين كاملا در لايه‏هاي خاك نفوذ كرده و آن را استريل مي‏كند. معمولا براي ضد عفوني يك متر مكعب خاك پوششي حدود ۶۰۰  الي ۷۰۰ ميلي ليتر فرمالين ۳۷ %  در ۱۰ ليتر آب نيار است

خاك پوششي كه به وسيله فرمالين ضد عفوني مي‏شود بايد فاقد هر گونه كلوخه بوده و داراي رطوبت مناسب باشد ( نه زياد خشك ونه  زياد مرطوب بطوري كه باعث به هم چسبيدن ذرات خاك شود ) در طي مدت زمان استريل كردن درجه حرارت خاك پوششي بايد بين ۱۸  الي ۲۴ درجه سانتيگراد باشد پس از اتمام عمليات استريل و قبل از استفاده خاك پوششي بايد كاملا تهويه شود به گونه اي كه هيچ اثري از گاز فرمالين در آن ديده نشود .

خاك پوششي قبل از استفاده بايد داراي رطوبت مناسب وكافي داشته باشد .وجود رطوبت اضافي در خاك پوششي عمل پخش آن را در سطح بستر را مشكل ساخته وكمبود رطوبت نيز باعث بروز مشكل در مرحله پنجه دواني و نفوذ قارچ در خاك پوششي مي‏شود در صورت خشك بودن خاك لازم است با احتياط كامل آب پاشي روي خاك پوششي صورت گيرد تا شرايط لازم براي رشد قارچ فراهم شود معمولا براي اندازه گيري مقدار رطوبت خاك پوششي قبل از مصرف آن را با دست آزمايش مي‏كنند به اين صورت كه مقداري خاك را بين دو انگشت شصت وسبابه فشار مي‏دهند اگر خاك در اثر فشار دو انگشت به هم چسبد، ولي هيچگونه آبي از آن خارج نشد، رطوبت مناسب است .

خاك پوششي را معمولا به قطر ۴  الي ۵  سانتيمتر بر روي سطح كمپوست قارچ پخش مي‏كنند و بايد از خشك شدن سطح خاك پوششي جلوگيري نمود .

۲۷ )  مراقبتهاي لازم از بستر بعد از خاك دهي : 

پس از عمليات خاك دهي بايد شرايط را براي رشد ميسليومهاي قارچ در خاك پوششي فراهم شود و اين شرايط عبارتند از :

۱ )تامين رطوبت داخل سالنهاي پرورشي در حدود 100%

۲ )تهويه هوا سالنها از وجود گاز CO2  

۳ ) تنظيم درجه حرارت يك نواخت سالن ها بين ۲۳ الي ۲۵ درجه سانتيگراد

شرايط فوق الذكر بايد تا زماني كه ميسليومهاي قارچ بطور كامل سطح بستر ( خاك پوششي ) را بپوشاند، ادامه پيدا كند . بعد از اين مرحله كه ميسليومها سطح خاك پوششي را پوشاند بايد شرايط را طوري تغيير داد كه قارچ از مرحله رويشي وارد مرحله زايشي ( توليد اندامهاي باردهي) شود .

                           تصویر ۳۱ و۳۲ جعبه های پر شده از کمپوست تلقیح شده

                                              تصویر ۳۲

       تصویر ۳۴                                             تصویر ۳۵

۳۰ ) اصولي كه در موقع برداشت قارچ دكمه‏اي بايد دعايت شود .

با توجه به اينكه قارچ محصول فوق العاده ظريف وحساسي است وپس از برداشت بتدريج كيفيت خود را از دست مي‏دهد لذا برداشت و جابجائي ونگهداري آن بايد با كمال دقت و مراقبت اجرا شود چرا كه وارد شدن هر گونه فشار و ضربه به قارچ باعث قهوه‏اي شدن كلاهك شده و بازار پسندي آن را به شدت كاهش مي‏دهد وبه منظور حفظ كيفيت محصول رعايت موارد ذيل لازم وضروري است .

۱) درهنگام چيدن قارچ بايد توجه داشت كه به كلاهك فشار بيش از حد وترد نشود واز تماس بيش از حد دست به آن نيز خودداري شود.

۲) قارچها در هنگام برداشت مستقيما در ظروف بسته بندي قرار گيرد و از تجمع محصول به صورت توده خودداري شود

۳) قبل‏از برداشت محصول از آبياري بسترخودداري شود زيرا اين عمل باعث پخش ذرات خاك بستر برروي كلاهك قارچ وكثيف شدن آنها مي‏شود .

۳۱ ) روشهاي برداشت قارچ  دكمه‏اي :

براي چيدن قارچ دكمه‏اي دو روش وجود دارد  الف ) به وسيله دست ابتدا كمي بر روي كلاهك قارچ به سمت بستر فشار داده و سپس به آرامي آن را پيچ مي‏دهند و به طرف بالا مي‏كشند تا از خاك خارج شود چنانچه ذرات خاك وميسليوم به كلاهك چسبيده باشد با يك كارد تيز بريده و كلاهك را تميز مي‏كنند.

ب ) كلاهكهاي رسيده قارچ را با يك كارد تيز وتميز از سطح خاك بريده و جمع آوري مي‏كنند و اگر بقايايي از قارچهاي برداشته شده در كمپوست ( بستر ) باقي مانده باشد بايد حتما آنها را خارج كرده واز محيط دور نمائيم و محل خارج كرده كه گود شده است را با كمپوست تميز پرنمائيم .

                   تصویر ۳۶ نحوه برداشت قارچ دگمه ای با دست

تصویر ۳۷ نحوه برداشت قارچ دگمه ای وبریدن ته پایه قارچ با چاقو را نشان می دهد 

۳۲ ) اصول بسته‏بندي :

با توجه به اينكه قارچ تازه را نمي‏توان بيش از ۴۸ ساعت در شرايط طبيعي نگهداري نمود چرا كه درجه حرارت بالا موجب خشك شدن قارچ و قهوه‏اي شدن بافت قارچ وباز شدن كلاهك و طويل شدن ساقه قارچ و چروكيدگي بافتهاي قارچ ودر آخر احتمال آلودگي پيش خواهد آمد ولي مي‏توان قارچ را در داخل يخچال با دماي ۴ درجه سانتيگرادبه مدت ۶ الي ۷ روز  نگهداري نمود لذا جهت كاهش دادن ميزان خسارت وارده قارچ‏ها را بلافاصل بعد از برداشت در ظروف يك بار مصرف پلاستيكي با حجم  200 و400 و1000 گرمي بسته بندي كرده و سطح بسته را بوسيله يك لايه سيلوفن پوشش مي‏دهندو به بارار عرضه مي‏كنند

تصویر ۳۸ )  بسته بندی وآماده ارسال قارچ به سایر نقاط

تصویر۳۹) انتقال جعبه های حامل قارچ از سرد خانه کارخانه به بازار فروش

۳۳ ) روش‏هاي تبديل و نگهداري قارچهاي دكمه‏اي  

همانطوري كه در بخشهاي قبلي متذكر شديم قارچ محصولي است كه خيلي زود فاسد مي‏شود لذا براي نگهداري آن بعد از برداشت بايد تدابري انديشيد كه مدت زمان نگهداري آن را افزايش داد وامروزه در مورد نگهداري قارچ با توجه به ارزش غذائي كه دارد روشهاي مختلفي ابدا شده است كه در ذيل به چند مورد آنها اشاره مي‏كنيم .

A ) خشك كردن  B) منجمد كردن   C )نگهداري در مايعات  (  D كنسرو كردن

الف ) خشك‏كردن: قارچ بسادگي امكان‏پذير است دركارخانجات قارچ خشك‏كني معمولا قارچ را در يك رديف برروي سينيهاي بزرگ پهن كرده وبراي چند ساعت آنها را در معرض هوا ي ۵۵  الي ۶۰ درجه قرارمي‏دهند وبه اين ترتيب رطوبت قارچ تا ۱۲ درصد كاهش مي‏يابدپس‏از اينكه قارچ خشك شد دربسته‏هاي غيرقابل نفوذ به هوا بسته‏بندي كرده ودر جاي خنك و خشك نگهداري مي‏كنند واين قارچ براي مدت يكسال قابل نگهداري است.

ب ) منجمد كردن : منجمد كردن قارچ يكي ديگر از روشهاي نگهداري قارچ مي‏باشد و براي اين كار قارچها را بعد از برداشت ابتدا تميز شسته ودربسته‏هاي مربوطه قرار مي‏دهند و بسته بندي مي‏نمايند وبعد بسته‏ها را وارد ازت مايع  ۱۲۰  درجه سانتيگرادكرده و حدود۶ دقيقه درداخل ازت نگه مي‏دارند بعد از زمان فوق از ازت خارج كرده وداخل فريزويا اطاقكهائي كه دماي داخل آنها ۲۵  درجه است قرار داده وتازمان عرضه واستفاده بسته‏ها در آنجا باقي مي‏ماند .

ج ) نگهداري در مايعات : براي اين منظور در بعضي كارخانجات اقدام به نگهداري قارچ در داخل مايعات همانند خيار شور وساير محصولات مي‏كنند كه محلول آن داراي تركيبات بخصوصي با غلظت متفاوت وبدين ترتيب قارچ تا مدت ۲۰  الي ۲۵ روز در درجه حرارت ۲۱ الي ۲۸ درجه نگهداري كرد بدون اينكه هيچگونه تغييري در آن به وجود آيد .

د) كنسرو كردن قارچ : اين روش نگهداري قارچ هم كه به تازگي ابداع شده است ويكي از موفق‏ترين روشهاي نگهداري قارچ مي‏باشد كه خود داراي مراحل مختلفي مي‏باشد .